Verwijscriteria naar MDL-arts

Verwijscriteria Alvleesklieraandoeningen

Adequate en tijdige verwijzing bij alvleesklieraandoeningen is essentieel voor een optimale patiëntenzorg. Deze pagina biedt overzichtelijke criteria voor verwijzing vanuit de eerste lijn naar de MDL-arts en van de MDL-arts naar een expertisecentrum. De criteria zijn gebaseerd op de NHG-standaard Buikpijn en de richtlijnen van de NVMDL.

Spoedverwijzing naar Spoedeisende Hulp

Bij de volgende situaties is directe verwijzing naar de Spoedeisende Hulp geïndiceerd:

Acute Pancreatitis

• Klassieke presentatie: Hevige, persisterende bovenbuikpijn met uitstraling naar de rug
• Laboratorium: Serum amylase of lipase >3x bovengrens normaalwaarde
• Bijkomende klachten: Misselijkheid, braken, koorts
• Ernstige presentatie: Tekenen van shock (tachycardie, hypotensie), verminderd bewustzijn, peritonitis

Bij vermoeden van acute pancreatitis is ziekenhuisopname noodzakelijk voor observatie, pijnstilling, vochttoediening en monitoring van complicaties. Milde pancreatitis kan na enkele dagen worden ontslagen, maar ernstige pancreatitis vereist intensive care behandeling.

Acute Cholangitis

• Koorts + icterus + buikpijn (Charcot's triade)
• Shock en verwardheid (Reynolds' pentade)
• Mogelijk gecompliceerde galsteenpancreatitis

Andere Spoedindica ties

• Ondraaglijke buikpijn ondanks adequate analgesie
• Tekenen van perforatie of peritonitis
• Hemodynamische instabiliteit

Electieve Verwijzing naar MDL-arts (binnen 2 weken)

Vermoeden Alvleeskliermaligniteit

Bij de volgende rode vlaggen is verwijzing binnen 2 weken geïndiceerd vanwege verdenking op alvleesklierkanker:

• Pijnloze icterus: Progressieve geelzucht zonder koorts of kolieken, vooral bij patiënten >50 jaar
• Onverklaard gewichtsverlies: >5% lichaamsgewicht in 6 maanden bij patiënten >50 jaar, vooral in combinatie met buikpijn
• Nieuw ontstane diabetes: Bij patiënten >50 jaar zonder overgewicht of familieanamnese, vooral met bijkomende klachten
• Persisterende bovenbuikpijn: Met uitstraling naar de rug bij patiënten >50 jaar zonder verklaring
• Palpabele tumor: In het epigastrium of rechterbovenkwadrant

Alvleesklierkanker heeft een slechte prognose, met een 5-jaarsoverleving van slechts 10%. Vroege detectie en verwijzing zijn cruciaal om de kans op curatie te vergroten. Bij verdenking op maligniteit is snelle diagnostiek met CT-scan en eventueel endoscopische echografie (EUS) noodzakelijk.

Chronische Pancreatitis

Verwijzing is geïndiceerd bij:

• Recidiverende episodes van acute pancreatitis (≥2 episoden)
• Chronische bovenbuikpijn passend bij pancreatitis
• Tekenen van exocriene insufficiëntie (steatorrhoe, gewichtsverlies)
• Nieuw ontstane diabetes bij bekende pancreatitis (type 3c diabetes)
• Alcoholabusus met recidiverende buikklachten

Chronische pancreatitis is een progressieve ontstekingsziekte met blijvende schade aan het pancreasweefsel. Diagnostiek omvat beeldvorming (CT, MRI/MRCP, EUS) en functietesten. Behandeling richt zich op pijnbestrijding, behandeling van exocriene insufficiëntie met pancreasenzymen, en diabetesregulatie.

Pancreascysten

Verwijzing bij:

• Incidenteel gevonden pancreascyste op echo of CT-scan
• Cysten >2 cm doorsnede
• Cysten met verdachte kenmerken (dikke wand, septae, nodulair aspect)
• Symptomatische cysten (pijn, obstructie)

Veel pancreascysten zijn goedaardig, maar sommige (zoals IPMN's en mucineuze cysten) hebben een maligne potentieel. Differentiatie tussen verschillende cystetypes vereist vaak EUS met aspiratie voor cytologie en biochemie (CEA, amylase). Follow-up protocollen zijn afhankelijk van cystetype en grootte.

Exocriene Pancreasinsufficiëntie

Verwijzing bij vermoeden van onvoldoende enzymproductie:

• Steatorrhoe (vettige, grijze ontlasting die moeilijk doorspoelt)
• Onverklaard gewichtsverlies ondanks adequate voedselinname
• Symptomen na maaltijden (buikpijn, diarree, flatulentie)
• Status na pancreaschirurgie

Verwijzing van MDL-arts naar Expertisecentrum

De MDL-arts verwijst door naar een gespecialiseerd pancreascentrum bij:

Chirurgische Indicaties

• Resectabel pancreascarcinoom: Voor Whipple-procedure (pancreaticoduodenectomie) of distale pancreatectomie
• Borderline resectabel pancreascarcinoom: Voor neoadjuvante chemotherapie gevolgd door chirurgie
• Gecompliceerde chronische pancreatitis: Bij refractaire pijn, pseudocysten, of obstructie
• Pancreascysten met maligne potentieel: IPMN's met hoogrisicokarakteristieken

Complexe Diagnostiek

• Onduidelijke pancreasmassa (differentiatie tussen maligniteit en focale pancreatitis)
• Indicatie voor endoscopische echografie (EUS) met biopsie
• Indicatie voor endoscopische retrograde cholangiopancreatografie (ERCP)

Gespecialiseerde Behandeling

• Indicatie voor systemische therapie bij metastatisch pancreascarcinoom
• Autologe eilandjes transplantatie na totale pancreatectomie
• Experimentele behandelingen in studieverband

Communicatie bij Verwijzing

Een goede verwijsbrief bevat minimaal de volgende informatie:

Anamnese

• Hoofdklacht en duur van de klachten
• Relevante voorgeschiedenis (eerdere pancreatitis, galstenen, chirurgie)
• Medicatie (inclusief recente wijzigingen)
• Alcohol- en rookgedrag
• Familieanamnese (pancreascarcinoom, hereditaire syndromen)

Lichamelijk Onderzoek

• Algemene indruk en vitale parameters
• Icterus, malnutritie
• Palpatiebevindingen (pijn, tumor, ascites)

Aanvullend Onderzoek

• Laboratoriumuitslagen (inclusief datums): amylase, lipase, leverfuncties, CA 19-9
• Beeldvormende diagnostiek (echo, CT) met datum en belangrijkste bevindingen
• Eventuele eerdere diagnostiek

Vraagstelling

• Duidelijke vraagstelling aan de MDL-arts of specialist
• Urgentie van de verwijzing
• Eventuele zorgen of specifieke aandachtspunten

Welke Centra voor Welke Indicaties?

Niet alle pancreasaandoeningen vereisen verwijzing naar een academisch centrum. De keuze hangt af van de complexiteit:

Algemeen Ziekenhuis met MDL-afdeling

• Eerste diagnostiek bij meeste pancreasaandoeningen
• Behandeling van milde tot matige acute pancreatitis
• Follow-up van chronische pancreatitis
• Diagnostiek en conservatieve behandeling pancreascysten

Academisch of Topklinisch Centrum

• Pancreaschirurgie (Whipple, distale pancreatectomie, totale pancreatectomie)
• Complexe ERCP-procedures
• Behandeling van alvleesklierkanker (chirurgie, systemische therapie)
• Experimentele behandelingen in studieprotocollen
• Second opinion bij complexe diagnostiek

Follow-up na Verwijzing

Na verwijzing is het belangrijk om de terugkoppeling van de tweede lijn te monitoren. Bij afwezigheid van terugkoppeling binnen de verwachte termijn (meestal 4-6 weken), neem dan contact op met het ziekenhuis. De huisarts speelt een belangrijke rol in de langetermijnbegeleiding, coördinatie van zorg en ondersteuning van de patiënt tijdens het diagnostisch en therapeutisch traject.

Laatst bijgewerkt: 24 maart 2026