Diabetes type 3c: diabetes door alvleesklierziekte

Medische disclaimer: De informatie op deze pagina is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij klachten altijd je huisarts of specialist.

Diabetes type 3c is een vorm van diabetes die ontstaat als direct gevolg van schade aan de alvleesklier. In tegenstelling tot de bekendere type 1 (auto-immuun) en type 2 (insulineresistentie), wordt type 3c veroorzaakt door aandoeningen van de alvleesklier zelf. Deze vorm wordt ook wel pancreatogene diabetes of pancreatische diabetes genoemd.

Hoewel type 3c naar schatting 5-10% van alle diabetesgevallen vertegenwoordigt, wordt het vaak niet herkend en behandeld als type 1 of type 2. Dit is problematisch, omdat type 3c een unieke behandeling vraagt.

Wat is diabetes type 3c precies?

Diabetes type 3c ontwikkelt zich wanneer de alvleesklier beschadigd raakt door ziekte, ontsteking of trauma. Deze schade treft zowel het endocriene deel (dat hormonen zoals insuline produceert) als het exocriene deel (dat spijsverteringsenzymen maakt).

Het bijzondere aan type 3c is dat er vaak een dubbel probleem ontstaat:

  • Hormonale problemen - tekort aan insuline én glucagon, waardoor bloedsuikerregulatie moeilijk is
  • Spijsverteringsproblemen - tekort aan enzymen, waardoor voedsel niet goed verteerd wordt

Dit maakt type 3c complex om te behandelen. Je hebt niet alleen te maken met te hoge bloedsuikers, maar ook met een verhoogd risico op te lage bloedsuikers (hypoglykemieën). Dit komt doordat ook glucagon ontbreekt - het hormoon dat normaal de bloedsuiker verhoogt wanneer deze te laag wordt.

Hoe vaak komt diabetes type 3c voor?

Diabetes type 3c is veel voorkomender dan vaak wordt gedacht. Onderzoek suggereert dat:

  • 5-10% van alle mensen met diabetes type 3c heeft
  • Bij chronische pancreatitis ontwikkelt 20-80% diabetes, afhankelijk van de ernst
  • Na volledige verwijdering van de alvleesklier krijgt iedereen type 3c
  • Bij mensen met cystische fibrose ontwikkelt tot 50% diabetes

Het grote probleem is dat veel artsen niet vertrouwd zijn met type 3c. Hierdoor wordt het vaak verkeerd gediagnosticeerd als type 1 of type 2, met als gevolg dat patiënten niet de juiste behandeling krijgen.

Oorzaken van diabetes type 3c

Diabetes type 3c kan ontstaan door verschillende aandoeningen die de alvleesklier beschadigen:

Chronische pancreatitis (meest voorkomend)

Dit is verreweg de belangrijkste oorzaak. Bij chronische pancreatitis ontstaat blijvende schade aan het alvleesklierweefsel door herhaalde ontstekingen. Na jaren kan tot 80% van de patiënten diabetes ontwikkelen.

Alvleesklierkanker

Een tumor in de alvleesklier kan insulineproducerende cellen vernietigen. Soms is nieuw ontstane diabetes bij een oudere persoon zelfs het eerste teken van alvleesklierkanker.

Chirurgie

Volledige of gedeeltelijke verwijdering van de alvleesklier (pancreatectomie) leidt bijna altijd tot diabetes. Dit kan nodig zijn bij kanker, ernstige pancreatitis of trauma.

Cystische fibrose

Deze erfelijke aandoening veroorzaakt dikke slijmproductie die de alvleeskliergangen verstopt. Hierdoor raakt het weefsel beschadigd en ontwikkelt zich diabetes, vaak al op jonge leeftijd.

Hemochromatose

Bij deze erfelijke aandoening stapelt zich te veel ijzer op in verschillende organen, waaronder de alvleesklier. Dit kan de insulineproducerende cellen beschadigen.

Andere oorzaken

  • Ernstig trauma aan de buik
  • Grote cysten die het alvleesklierweefsel verdringen
  • Verstopte alvleeskliergang
  • Erfelijke pancreatitis
  • Auto-immuunpancreatitis

Lees meer over de oorzaken van diabetes type 3c.

Symptomen en kenmerken

De symptomen van diabetes type 3c lijken deels op die van andere vormen van diabetes, maar er zijn belangrijke verschillen.

Klassieke diabetessymptomen

  • Veel dorst en droge mond
  • Veel plassen, ook 's nachts
  • Vermoeidheid
  • Gewichtsverlies ondanks normaal eten
  • Wazig zien
  • Langzame wondgenezing

Specifieke kenmerken van type 3c

  • Spijsverteringsproblemen - vette, glimmende ontlasting die moeilijk doorspoelt
  • Buikpijn - vooral bij onderliggende pancreatitis
  • Onvoorspelbare bloedsuikers - zowel hyper als hypo's
  • Lage insulinebehoefte - vaak minder dan bij type 1
  • Gewichtsverlies - door slechte opname van voedingsstoffen
  • Vitaminetekorten - vooral A, D, E en K (vetoplosbare vitamines)

Waarom is het vaak instabiel?

Bloedsuikercontrole is bij type 3c vaak lastiger dan bij andere vormen omdat:

  • Er niet alleen insuline maar ook glucagon ontbreekt
  • De opname van voedingsstoffen onvoorspelbaar is
  • Er vaak ook malabsorptie is door enzymengebrek
  • Patiënten vaak ondergewicht hebben met weinig reserves

Lees meer over de symptomen van diabetes type 3c.

Hoe wordt diabetes type 3c vastgesteld?

De diagnose van diabetes type 3c vereist dat artsen alert zijn op de mogelijkheid ervan. Helaas wordt het vaak over het hoofd gezien.

Wanneer moet je aan type 3c denken?

Type 3c moet worden overwogen bij:

  • Diabetes bij iemand met bekende alvleesklierziekte
  • Diabetes met onverklaarde buikpijn
  • Diabetes met tekenen van malabsorptie (vette ontlasting, gewichtsverlies)
  • Instabiele diabetes met veel hypo's
  • Nieuwe diabetes na alvleesklierchirurgie
  • Diabetes bij cystische fibrose

Onderzoeken

Om type 3c vast te stellen worden verschillende tests gedaan:

Bloedonderzoek:

  • Glucose en HbA1c (suikerwaarden)
  • C-peptide (maat voor insulineproductie)
  • Auto-antilichamen (om type 1 uit te sluiten)
  • Enzymen zoals lipase en amylase
  • Vitamine A, D, E en K spiegels

Ontlastingsonderzoek:

  • Fecale elastase (meet enzymfunctie)
  • Vetgehalte in ontlasting

Beeldvorming:

  • CT-scan of MRI van de alvleesklier
  • Eventueel endoscopische echo (EUS)

Behandeling van diabetes type 3c

De behandeling van type 3c verschilt van andere diabetesvormen en vereist meestal een combinatie van:

1. Insulinetherapie

Bijna iedereen met type 3c heeft insuline nodig, omdat de alvleesklier te weinig of geen insuline meer produceert. Vaak is de insulinebehoefte lager dan bij type 1 diabetes.

Er zijn verschillende insulineschema's mogelijk:

  • Basaal-bolus schema (meest gebruikt)
  • Insulinepomp
  • Soms premixed insuline

Het risico op hypo's is hoger bij type 3c, dus zorgvuldige dosering is belangrijk.

2. Enzymvervangende therapie

Omdat de alvleesklier vaak ook te weinig enzymen maakt, zijn enzymcapsules essentieel. Deze neem je bij elke maaltijd en tussendoortje om de vertering te ondersteunen.

Voordelen van enzymen:

  • Betere opname van voedingsstoffen
  • Minder buikklachten
  • Gewichtstoename
  • Voorspelbaarder effect van maaltijden op bloedsuiker

3. Voedingsadvies

Een diëtist gespecialiseerd in alvleesklieraandoeningen kan je helpen met:

  • Genoeg calorieën binnenkrijgen
  • Goede balans tussen koolhydraten, vetten en eiwitten
  • Kleine, frequente maaltijden
  • Verrijkte voeding bij gewichtsverlies
  • Aanvulling met vetoplosbare vitamines

4. Monitoring

Regelmatige controle is belangrijk:

  • Bloedsuikermetingen (sensor of prikken)
  • HbA1c elke 3 maanden
  • Gewicht
  • Vitaminewaarden jaarlijks
  • Controle bij de internist/diabetesverpleegkundige

5. Behandeling van de onderliggende oorzaak

Waar mogelijk wordt ook de oorzaak van de alvleesklierziekte behandeld, bijvoorbeeld:

  • Stoppen met alcohol bij alcoholische pancreatitis
  • Pijnbestrijding bij chronische pancreatitis
  • Behandeling van cystische fibrose

Lees meer over de behandeling van diabetes type 3c.

Verschil met type 1 en type 2

Het is belangrijk om het verschil te kennen, omdat dit invloed heeft op de behandeling:

Type 3c versus type 1

Overeenkomsten:

  • Beide hebben insuline nodig
  • Beide hebben onvoldoende insulineproductie

Verschillen:

  • Type 1 is auto-immuun, type 3c niet
  • Bij type 3c ontbreekt ook glucagon
  • Type 3c heeft vaak ook enzymengebrek
  • Type 3c heeft vaker buikklachten
  • Bij type 1 zijn auto-antilichamen aanwezig

Type 3c versus type 2

Overeenkomsten:

  • Beide komen vaak op latere leeftijd voor

Verschillen:

  • Type 2 heeft insulineresistentie, type 3c heeft insulinedeficiëntie
  • Type 2 kan vaak met tabletten behandeld worden, type 3c meestal niet
  • Bij type 3c is er schade aan de alvleesklier zichtbaar op scans
  • Type 3c heeft vaak malabsorptie
  • Gewichtsverlies is typisch bij type 3c, overgewicht bij type 2

Leven met diabetes type 3c

Leven met type 3c kan uitdagend zijn, maar met de juiste begeleiding en behandeling kun je een goede kwaliteit van leven behouden.

Belangrijke tips

  • Neem enzymen consequent - bij elke maaltijd, ook kleine snacks
  • Heb hypo-behandeling bij de hand - het risico op lage suikers is hoger
  • Eet regelmatig - kleine, frequente maaltijden werken vaak beter
  • Monitor je gewicht - onbedoeld gewichtsverlies vraagt aandacht
  • Neem vetoplosbare vitamines - vaak nodig als supplement
  • Communiceer met je zorgteam - vertel over problemen met buik of instabiele suikers

Uitdagingen

Veel mensen met type 3c ervaren:

  • Moeite met gewicht op peil houden
  • Onvoorspelbare bloedsuikers
  • Combinatie van buikklachten en diabetesmanagement
  • Onbegrip van anderen die alleen type 1 en 2 kennen

Ondersteuning

Zoek hulp bij:

  • Je diabetesverpleegkundige of internist
  • Een gespecialiseerde diëtist
  • Lotgenotengroepen (online of offline)
  • Eventueel een psycholoog

Prognose en complicaties

De prognose van diabetes type 3c hangt vooral af van de onderliggende oorzaak en hoe goed de diabetes onder controle is.

Diabetescomplicaties

Net als bij andere vormen van diabetes kunnen op lange termijn complicaties ontstaan:

  • Hart- en vaatziekten
  • Nierziekte
  • Oogproblemen (retinopathie)
  • Zenuwbeschadiging (neuropathie)
  • Voetproblemen

Goede bloedsuikerregulatie kan deze complicaties helpen voorkomen of uitstellen.

Specifieke problemen bij type 3c

  • Ondervoeding door malabsorptie
  • Vitaminetekorten en botontkalking
  • Ernstige hypo's door ontbreken van glucagon
  • Aanhoudende buikpijn

Onderzoek en toekomst

Er is steeds meer aandacht voor diabetes type 3c. Onderzoek richt zich op:

  • Betere herkenning en diagnostiek
  • Optimale behandelstrategieën
  • Preventie van diabetes bij alvleesklieraandoeningen
  • Nieuwe therapieën zoals eilandjescelltransplantatie
  • Verbeterde enzympreparaten

Gerelateerde pagina's

Bronnen

  • Hart, P.A., Bellin, M.D., Andersen, D.K., et al. (2016). Type 3c (pancreatogenic) diabetes mellitus secondary to chronic pancreatitis and pancreatic cancer. The Lancet Gastroenterology & Hepatology, 1(3), 226-237.
  • Ewald, N., Kaufmann, C., Raspe, A., et al. (2012). Prevalence of diabetes mellitus secondary to pancreatic diseases (type 3c). Diabetes/Metabolism Research and Reviews, 28(4), 338-342.
  • Nederlandse Diabetes Federatie. Richtlijn Diabetes type 3c.
  • Rickels, M.R., Bellin, M., Toledo, F.G., et al. (2013). Detection, evaluation and treatment of diabetes mellitus in chronic pancreatitis. Pancreas, 42(8), 1214-1217.
  • Maag Lever Darm Stichting. Patiënteninformatie over diabetes type 3c.
  • Duggan, S.N., Ewald, N., Kelleher, L., et al. (2017). The nutritional management of type 3c (pancreatogenic) diabetes in chronic pancreatitis. European Journal of Clinical Nutrition, 71(1), 3-8.

Laatst bijgewerkt: