Medische disclaimer: deze informatie vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een arts bij gezondheidsklachten.
Oorzaken van diabetes type 1
Diabetes type 1 is een auto-immuunziekte: het afweersysteem valt de eigen insulineproducerende bètacellen aan. De exacte oorzaak is onbekend, maar genetische aanleg in combinatie met omgevingsfactoren speelt een centrale rol.
De auto-immuunreactie
Normaal beschermt het immuunsysteem het lichaam. Bij DT1 herkent het immuunsysteem de bètacellen in de eilandjes van Langerhans als vreemd en vernietigt ze. Dit proces verloopt over maanden tot jaren voordat symptomen ontstaan:
- Genetische aanleg aanwezig
- Omgevingsfactor triggert immuunreactie
- Auto-antilichamen ontstaan (GADA, IA-2A, ZnT8A)
- Bètacellen worden vernietigd (auto-immuun insulitis)
- Wanneer 80–90% vernietigd: bloedsuiker stijgt, symptomen
Genetische factoren
HLA-genen
HLA-DR3/DR4-DQ8 en DR3-DQ2 genen verhogen het risico op DT1 sterk. Aanwezig bij ~90% van DT1-patiënten.
Familiair risico
| Relatie | Risico op DT1 |
|---|---|
| Algemene bevolking | 0,3–0,5% |
| Moeder met DT1 | ~2% |
| Vader met DT1 | ~5% |
| Broer/zus met DT1 | 5–10% |
| Identieke tweeling | 30–50% |
Omgevingsfactoren (triggers)
Genen alleen verklaren DT1 niet — omgevingsfactoren triggeren de auto-immuunreactie:
- Virale infecties: Coxsackievirus B, enterovirussen, rotavirus
- Darmflora: vroeg-neonatale microbioom kan rol spelen
- Vitamine D-tekort: mogelijk beschermend effect bij voldoende vitamine D
- Hygiënehypothese: minder infecties in kindertijd → verhoogd auto-immuunrisico
- Voeding in eerste levensjaren: onderwerp van lopend onderzoek
Niet door leefstijl: Ongezond eten, suiker of overgewicht veroorzaken geen diabetes type 1.
Verschil met andere diabetes
DT1 versus andere vormen:
- DT1 vs DT2: DT1 = auto-immuun/absoluut insulinetekort. DT2 = insulineresistentie + relatief tekort.
- DT1 vs DT3c: DT3c ontstaat door alvleesklierziekte (pancreatitis, kanker), niet auto-immuun.
- DT1 vs LADA: LADA = langzaam verlopende auto-immuun DT1 bij volwassenen.
Veelgestelde vragen
Kan ik DT1 voorkomen?
Nee, momenteel niet. Er is geen bewezen preventie. Onderzoeksprogramma's (TrialNet) testen vaccins en immunotherapie bij risicodragers.
Is DT1 erfelijk?
Deels. Genetische aanleg speelt mee, maar omgevingsfactoren zijn ook nodig. Niet iedereen met risicogenen krijgt DT1.
Komt DT1 vaker voor?
Ja, de prevalentie stijgt wereldwijd met 3–4% per jaar, ook in landen met weinig genetische risicofactoren. Omgevingsfactoren spelen een steeds grotere rol.
Gerelateerde informatie
Laatst bijgewerkt: