GLP-1 medicijnen en maagverlamming (gastroparese)

Wat is gastroparese?

Gastroparese, letterlijk "maagverlamming", is een aandoening waarbij de maag te langzaam leegt. Normaal gesproken duurt het 4-5 uur voordat een maaltijd de maag volledig heeft verlaten. Bij gastroparese kan dit 12 uur of langer duren.

Hoe werkt de maag normaal?

De maag is een spierorgaan dat voedsel mengt met maagzuur en enzymen. Door ritmische samentrekkingen (peristaltiek) wordt het voedsel geleidelijk naar de dunne darm gepompt. De nervus vagus (zwervende zenuw) stuurt deze bewegingen aan.

Wat gaat er mis bij gastroparese?

Bij gastroparese is de coördinatie van de maagspieren verstoord. Het voedsel blijft te lang in de maag liggen, wat leidt tot:

• Misselijkheid en braken
• Snel vol gevoel
• Opgeblazen buik
• Buikpijn en ongemak
• Problemen met bloedsuikerregulatie
• Ondervoeding bij ernstige gevallen

Oorzaken van gastroparese

Gastroparese kan verschillende oorzaken hebben:

• Diabetes: de meest voorkomende oorzaak, door zenuwschade
• Medicijnen: waaronder GLP-1 agonisten, opioïden, anticholinergica
• Na operaties: aan de maag of slokdarm
• Neurologische aandoeningen: Parkinson, MS
• Idiopathisch: onbekende oorzaak (ongeveer 30% van gevallen)

Hoe beïnvloeden GLP-1 medicijnen de maag?

GLP-1 (glucagon-like peptide-1) is een hormoon dat van nature voorkomt in het lichaam. Het beïnvloedt de maag op verschillende manieren:

Vertraagde maagontlediging (gewenst effect)

GLP-1 medicijnen vertragen bewust de snelheid waarmee voedsel de maag verlaat. Dit is een van de mechanismen waardoor deze medicijnen werken:

• Je voelt je langer vol na het eten
• Je eet kleinere porties
• De bloedsuikerstijging na maaltijden is geleidelijker

Wanneer wordt het problematisch?

Bij de meeste gebruikers is de vertraging mild en draagt het bij aan de gewenste effecten. Het wordt problematisch wanneer:

• De vertraging zo ernstig is dat voedsel uren in de maag blijft
• Je last krijgt van aanhoudende misselijkheid of braken
• Je onvoldoende kunt eten of drinken
• De symptomen je dagelijks leven ernstig beïnvloeden

Verschil met echte gastroparese

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen:

Symptomen herkennen

Milde symptomen (veel voorkomend)

Deze symptomen komen vaak voor en zijn meestal niet zorgwekkend:

• Snel vol gevoel tijdens het eten
• Lichte misselijkheid, vooral na grote maaltijden
• Opgeblazen gevoel
• Af en toe boeren of oprispingen
• Verminderde eetlust (onderdeel van de werking)

Matige symptomen (aandacht vereist)

Neem contact op met je arts bij:

• Dagelijkse misselijkheid die niet verbetert
• Regelmatig braken (meerdere keren per week)
• Moeite om voldoende te eten
• Buikpijn na elke maaltijd
• Onbedoeld gewichtsverlies bovenop het GLP-1 effect

Ernstige symptomen (spoed)

Neem direct contact op met een arts of ga naar de spoedeisende hulp bij:

• Aanhoudend braken (meerdere keren per dag)
• Niet kunnen eten of drinken gedurende meer dan 24 uur
• Tekenen van uitdroging (donkere urine, duizeligheid, droge mond)
• Ernstige buikpijn
• Braken van bloed of koffiedik-achtig materiaal
• Verwardheid of bewustzijnsdaling

Wie loopt meer risico?

Sommige mensen hebben een verhoogd risico op ernstige maagvertraging door GLP-1 medicijnen:

Bestaande diabetes

Mensen met langdurige diabetes (vooral type 1 of lang bestaande type 2) kunnen al zenuwschade hebben die de maag beïnvloedt. GLP-1 medicijnen kunnen dit verergeren.

Voorgeschiedenis van maagproblemen

• Eerdere maagoperaties
• Bekende gastroparese
• Chronische maagontsteking
• Refluxziekte (GERD)

Bepaalde medicijnen

Combinatie met andere medicijnen die de maagontlediging vertragen:

• Opioïde pijnstillers (morfine, oxycodon)
• Anticholinergica
• Bepaalde antidepressiva
• Sommige bloeddrukmedicijnen

Hogere doseringen

Het risico op maagklachten neemt toe bij hogere doseringen van GLP-1 medicijnen. Dit is een reden waarom de dosering altijd geleidelijk wordt opgebouwd.

Diagnose van gastroparese

Als je arts vermoedt dat je ernstige maagvertraging hebt, kunnen de volgende onderzoeken worden gedaan:

Maagontledigingsscintigrafie

Dit is de gouden standaard voor het diagnosticeren van gastroparese:

• Je eet een maaltijd met een kleine hoeveelheid radioactief materiaal
• Een scanner volgt hoe snel het voedsel de maag verlaat
• Na 4 uur mag maximaal 10% van het voedsel nog in de maag zijn

Gastroscopie (maagkijkonderzoek)

Om andere oorzaken uit te sluiten:

• Maagzweren
• Ontstekingen
• Obstructies

Andere onderzoeken

• Bloedonderzoek (diabetes, schildklier, ontstekingswaarden)
• Echo of CT-scan van de buik
• Wireless motility capsule (slimme pil)

Behandeling en management

Stap 1: Dosisaanpassing

De eerste stap is vaak het aanpassen van de GLP-1 dosering:

• Terugkeren naar een lagere dosering
• Langer op dezelfde dosering blijven voordat verder wordt opgebouwd
• Overstappen naar een ander GLP-1 medicijn

Stap 2: Voedingsaanpassingen

Aanpassen van je eetpatroon kan de symptomen verminderen:

• Kleinere, frequentere maaltijden: 5-6 kleine maaltijden in plaats van 3 grote
• Minder vet: vet vertraagt de maagontlediging
• Minder vezels: bij ernstige klachten kunnen vezels de maag overbelasten
• Goed kauwen: vermindert de belasting van de maag
• Vloeibaar/gepureerd: in ernstige gevallen tijdelijk overstappen

Stap 3: Medicamenteuze behandeling

Als voedingsaanpassingen onvoldoende helpen:

• Metoclopramide (Primperan): stimuleert maagontlediging, maar heeft bijwerkingen
• Domperidon (Motilium): minder bijwerkingen maar minder effectief
• Erytromycine: antibioticum dat ook de maag stimuleert
• Anti-emetica: tegen misselijkheid en braken

Stap 4: Stoppen met GLP-1

Als de symptomen ernstig zijn en niet verbeteren, kan stoppen met het GLP-1 medicijn nodig zijn. Dit moet altijd in overleg met je arts.

Wanneer stoppen met GLP-1 medicatie?

Overleg met je arts over stoppen of wijzigen van je GLP-1 medicatie bij:

Absolute indicaties om te stoppen

• Aanhoudend braken waardoor je niet kunt eten of drinken
• Ernstige uitdroging
• Significante onbedoelde gewichtsafname
• Tekenen van ondervoeding
• Ernstige buikpijn die kan wijzen op andere complicaties

Relatieve indicaties voor aanpassing

• Dagelijkse misselijkheid die na 4-6 weken niet verbetert
• Kwaliteit van leven ernstig beïnvloed
• Onvermogen om gezonde voeding binnen te krijgen
• Problemen met de regulatie van andere medicijnen

Herstel na stoppen

Bij de meeste mensen herstelt de maagfunctie na het stoppen van GLP-1 medicatie:

• Verbetering begint vaak binnen 1-2 weken
• Volledig herstel kan 4-8 weken duren
• In zeldzame gevallen kunnen klachten langer aanhouden

Maagklachten voorkomen

Geleidelijke dosisopbouw

Volg altijd het opbouwschema dat je arts voorschrijft. Ga niet sneller dan aanbevolen, ook al voel je je goed.

Voedingsaanpassingen vanaf de start

• Begin met kleinere porties
• Vermijd vetrijke maaltijden
• Eet langzaam en kauw goed
• Drink niet te veel tijdens de maaltijd

Leefstijl

• Niet gaan liggen direct na het eten
• Lichte beweging na maaltijden (wandelen)
• Laatste maaltijd minimaal 3 uur voor het slapen

Communicatie met je arts

• Meld klachten vroegtijdig
• Bespreek je voorgeschiedenis (diabetes, maagproblemen)
• Vermeld alle medicijnen die je gebruikt

Veelgestelde vragen

Gerelateerde informatie

• Ozempic bijwerkingen
• Ozempic en misselijkheid
• Ozempic en obstipatie
• Voeding tijdens GLP-1 gebruik
• Stoppen met GLP-1 medicijnen