Geelzucht bij alvleesklieraandoeningen

Wat is geelzucht?

Geelzucht ontstaat door ophoping van bilirubine in je bloed en weefsels. Bilirubine is een geel-oranje afbraakproduct van rode bloedcellen dat normaal via de gal wordt afgevoerd. Wanneer deze afvoer wordt geblokkeerd, stapelt bilirubine zich op in je lichaam.

Hoe herken je geelzucht?

De tekenen van geelzucht zijn meestal duidelijk zichtbaar:

• Gele huid - begint vaak in het gezicht en verspreidt zich naar de rest van het lichaam
• Gele ogen - het wit van je ogen (sclera) kleurt geel, dit is vaak het eerste teken
• Donkere urine - cola-kleurig of thee-kleurig door bilirubine in de urine
• Lichte ontlasting - krijt-achtige of lichtgekleurde ontlasting doordat gal de darmen niet bereikt
• Jeuk - over het hele lichaam door galzouten die zich in de huid ophopen

Waarom veroorzaakt de alvleesklier geelzucht?

De alvleesklier en de galblaas delen een gemeenschappelijke afvoergang naar de darm. Wanneer deze gang geblokkeerd raakt, ontstaat geelzucht.

Bij alvleesklierkanker

Dit is de meest voorkomende oorzaak van geelzucht bij alvleesklieraandoeningen:

• Een tumor in de kop van de alvleesklier drukt op de galgang
• Dit blokkeert de afvoer van gal naar de darm
• Gal stuwt terug en bilirubine komt in het bloed
• Geelzucht bij alvleesklierkanker is vaak het eerste duidelijke symptoom
• Het ontwikkelt zich meestal geleidelijk over dagen tot weken

Bij acute pancreatitis

Bij ernstige acute pancreatitis kan geelzucht ontstaan door:

• Zwelling van de ontstoken alvleesklier die de galgang afknelt
• Galstenen die zowel pancreatitis als galverstopping veroorzaken
• Littekenweefsel na eerdere ontstekingen

Bij chronische pancreatitis

Chronische ontsteking kan leiden tot:

• Littekenvorming en vernauwing van de galgang
• Cysten die de galafvoer belemmeren
• Geelzucht die komt en gaat

Hoe ontwikkelt geelzucht zich?

Het verloop van geelzucht verschilt per oorzaak:

Geleidelijke ontwikkeling

Bij alvleesklierkanker ontwikkelt geelzucht zich meestal geleidelijk:

• Begint met donkere urine die je misschien niet meteen opmerkt
• Het wit van je ogen wordt geleidelijk geler
• Je huid krijgt een gelige tint, eerst in het gezicht
• Jeuk begint en wordt geleidelijk erger
• Je ontlasting wordt lichter van kleur
• Het hele proces kan 1-3 weken duren

Snelle ontwikkeling

Bij acute aandoeningen kan geelzucht snel ontstaan:

• Bij galstenen kan geelzucht binnen enkele dagen optreden
• Vaak samen met hevige buikpijn
• Koorts en braken komen vaak voor

Symptomen die vaak samen voorkomen

Geelzucht bij alvleesklieraandoeningen gaat vrijwel altijd samen met andere klachten:

Jeuk

Jeuk is een zeer lastig symptom bij geelzucht:

• Ontstaat door galzouten die zich in de huid ophopen
• Kan over het hele lichaam voorkomen
• Vaak erger 's nachts, verstoort de slaap
• Krabben biedt weinig verlichting
• Kan zeer belastend zijn en de levenskwaliteit sterk verminderen

Veranderingen in urine en ontlasting

• Donkere urine - cola-kleurig, één van de eerste tekenen
• Lichte ontlasting - krijt-achtig grijs of licht beige
• Vettige ontlasting - zie vettige ontlasting

Andere symptomen

• Buikpijn of ongemak in de bovenbuik
• Gewichtsverlies
• Verminderde eetlust
• Misselijkheid
• Vermoeidheid
• Bij infectie: koorts en rillingen

Hoe ernstig is geelzucht?

Geelzucht bij alvleesklieraandoeningen is altijd een serieus symptoom dat medische aandacht vereist:

Waarom geelzucht ernstig is

• Wijst op verstopping - de galafvoer is geblokkeerd, wat behandeling nodig heeft
• Mogelijk teken van kanker - vooral bij pijnloze geelzucht op oudere leeftijd
• Kan complicaties geven - zoals leverprobleem bij langdurige verstopping
• Verhoogt infectierisico - verstopte gal kan geïnfecteerd raken (cholangitis)
• Beïnvloedt stolling - door verminderde opname van vitamine K

Complicaties van onbehandelde geelzucht

Wanneer geelzucht niet tijdig wordt behandeld:

• Leverprobleem door langdurige galstuwing
• Galweginfectie (cholangitis) - levensbedreigend
• Bloedingsneiging door vitamine K tekort
• Ernstige jeuk die de levenskwaliteit sterk vermindert
• Bij kanker: verdere tumorgroei en verspreiding

Wanneer moet je naar de dokter?

Maak dezelfde dag nog contact met je huisarts bij:

• Elke nieuwe geelzucht, ook zonder andere symptomen
• Gele ogen die je opmerkt
• Donkere urine met lichte ontlasting
• Geelzucht met jeuk
• Geelzucht met misselijkheid of braken

Belangrijk: geelzucht vereist altijd medische evaluatie, ook als je je verder redelijk voelt. Zie ook wanneer naar de dokter.

Hoe wordt de oorzaak vastgesteld?

Bij geelzucht zal je arts snel aanvullend onderzoek aanvragen:

Bloedonderzoek

• Bilirubine waardes (directe en indirecte)
• Leverfunctietests (ALAT, ASAT, AF, gamma-GT)
• Alvleesklierapocalypse (amylase, lipase)
• Stollingsfactoren
• Tumormarkers (CA 19-9 bij vermoeden van kanker)

Beeldvorming

• Echo - eerste onderzoek, kan galstenen en verwijde galgangen zien
• CT-scan - gedetailleerd beeld van alvleesklier en galgangen
• MRI/MRCP - zeer gedetailleerd beeld van de galgangen en alvleesklier
• ERCP - endoscopisch onderzoek waarbij direct kan worden behandeld

Meer informatie over deze onderzoeken vind je op de pagina diagnose en behandeling.

Behandeling van geelzucht

De behandeling richt zich op het verhelpen van de galverstopping:

ERCP met stent

Dit is de meest voorkomende behandeling:

• Een buisje (endoscoop) wordt via de mond naar de galgang gebracht
• Een stent (buisje) wordt geplaatst om de galgang open te houden
• Gal kan weer afvloeien
• Geelzucht verdwijnt geleidelijk na de ingreep
• Vaak binnen enkele dagen tot weken verbetering

Chirurgie

Soms is een operatie nodig:

• Bij sommige vormen van kanker
• Bij complexe galstenen
• Bij chronische vernauwingen

Symptoombestrijding

Terwijl je wacht op behandeling:

• Medicijnen tegen jeuk (cholestyramine, antihistaminica)
• Vitamine K suppletie om bloedingen te voorkomen
• Koel houden van de huid bij jeuk
• Vermijd alcohol volledig

Herstel van geelzucht

Na succesvolle behandeling van de oorzaak:

Tijdlijn

• Donkere urine wordt binnen enkele dagen lichter
• Geelzucht verdwijnt geleidelijk over 1-2 weken
• Het wit van de ogen wordt als laatste weer helder
• Jeuk kan langer aanhouden, soms weken
• Ontlasting krijgt geleidelijk weer normale kleur

Controleer op terugkeer

Let op tekenen dat geelzucht terugkeert:

• Opnieuw donkere urine
• Terugkerende jeuk
• Lichte ontlasting
• Neem bij deze signalen direct contact op met je arts

Andere oorzaken van geelzucht

Geelzucht kan ook andere oorzaken hebben:

Leveraandoeningen

• Hepatitis (leverontsteking)
• Levercirrose
• Leverkanker
• Vaak met andere leversymptomen zoals ascites (vocht in de buik)

Galstenen zonder alvleesklierbetrokkenheid

• Galstenen in de galgang
• Vaak met koliekpijnen rechts in de bovenbuik
• Kan zonder alvleesklierproblemen voorkomen

Bloedziekten

• Hemolytische anemie (te snelle afbraak van rode bloedcellen)
• Meestal andere bloedafwijkingen aanwezig
• Ontlasting en urine blijven normaal gekleurd