Vetlever: oorzaken, symptomen en behandeling

Wat is vetlever?

Bij een gezonde lever bevat minder dan 5% van de levercellen vet. Bij vetlever stijgt dit percentage naar 5% of meer. Het vet hoopt zich op in de vorm van kleine vetdruppeltjes in de levercellen. Dit kan de normale werking van de lever verstoren.

Er zijn twee hoofdvormen van vetlever:

• Alcoholische vetlever - veroorzaakt door overmatig alcoholgebruik
• Niet-alcoholische vetlever (NAFLD/MASLD) - ontstaat zonder overmatig alcoholgebruik, meestal door insulineresistentie en overgewicht

Op deze pagina behandelen we vooral de niet-alcoholische vetlever, omdat deze het vaakst voorkomt en nauw samenhangt met de functie van de alvleesklier.

Nieuwe naam: van NAFLD naar MASLD

Sinds 2023 gebruiken experts wereldwijd een nieuwe naam voor niet-alcoholische vetlever: MASLD (metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease). Deze naam benadrukt beter dat de aandoening vooral te maken heeft met stofwisselingsproblemen zoals insulineresistentie, overgewicht en diabetes. In de praktijk worden beide termen nog door elkaar gebruikt.

Relatie met de alvleesklier en metabolisme

De alvleesklier en de lever werken nauw samen in je stofwisseling. De alvleesklier produceert het hormoon insuline, dat de bloedsuikerspiegel regelt. Insuline geeft ook aan de lever of ze glucose moet opslaan of vrijgeven.

Bij insulineresistentie reageren de lichaamscellen minder goed op insuline. De alvleesklier gaat dan meer insuline maken om dit te compenseren. Dit hogere insulinegehalte stimuleert de lever om meer vet op te slaan. Zo ontstaat een vetlever.

Andersom kan een vetlever ook leiden tot meer insulineresistentie. Dit creëert een vicieuze cirkel:

1. Insulineresistentie leidt tot vetopslag in de lever
2. Vetlever verslechtert de insulineresistentie
3. De alvleesklier moet nog harder werken
4. Uiteindelijk kan dit leiden tot diabetes type 2

Dit verband verklaart waarom vetlever, diabetes type 2 en overgewicht vaak samen voorkomen. Ze maken allemaal deel uit van het metabole syndroom. Lees meer over diabetes type 2 en de alvleesklier.

Hoe vaak komt vetlever voor?

Vetlever is een van de meest voorkomende leveraandoeningen in westerse landen:

• Ongeveer 25-30% van de volwassen bevolking heeft een vetlever
• Bij mensen met overgewicht of obesitas is dit 70-90%
• Bij mensen met diabetes type 2 heeft 50-75% een vetlever
• Ook bij kinderen komt vetlever steeds vaker voor door de toename van overgewicht

De komende jaren zal het aantal mensen met vetlever waarschijnlijk verder toenemen door de wereldwijde obesitas-epidemie. Vetlever wordt daarom gezien als een groeiend volksgezondheidsprobleem.

Stadia van vetlever

Vetlever is geen statische aandoening. De ernst kan variëren en in sommige gevallen kan de aandoening verergeren:

Stadium 1: Eenvoudige vetlever (steatose)

In dit stadium hoopt zich vet op in de levercellen, maar is er nog geen ontsteking of schade. Dit is de meest voorkomende vorm. Bij de meeste mensen blijft het hierbij en geeft het geen klachten. Eenvoudige vetlever is meestal omkeerbaar door gewichtsverlies en leefstijlverandering.

Stadium 2: NASH (non-alcoholic steatohepatitis)

Bij ongeveer 10-20% van de mensen met vetlever ontstaat ook een ontsteking van de lever. Dit heet NASH. Bij NASH raken levercellen beschadigd. Dit kan leiden tot littekens in de lever (fibrose). NASH verloopt vaak zonder symptomen, maar kan wel ernstige gevolgen hebben op de lange termijn.

Stadium 3: Fibrose

Langdurige ontsteking leidt tot littekens in de lever. Dit heet fibrose. De lever kan in dit stadium meestal nog goed functioneren, maar het risico op verergering is aanwezig.

Stadium 4: Levercirrose

Bij ongeveer 20% van de mensen met NASH ontstaat uiteindelijk cirrose (ernstige verlittekening). Dit is onomkeerbaar. Bij cirrose kan de lever zijn functies niet meer goed uitvoeren. Ook is er een verhoogd risico op leverkanker.

Lees meer over NASH en levercirrose.

Symptomen van vetlever

De meeste mensen met vetlever hebben in het begin geen klachten. De aandoening wordt vaak toevallig ontdekt bij bloedonderzoek of een echo van de buik voor een andere reden.

Als er wel symptomen zijn, kunnen dit zijn:

• Vermoeidheid en gebrek aan energie
• Vaag ongemak of pijn in de rechter bovenbuik (waar de lever zit)
• Soms een opgezette buik
• Soms geelzucht (gele verkleuring van huid en ogen) - dit is zeldzaam en duidt op vergevorderde schade

Bij NASH en gevorderde fibrose kunnen er meer klachten zijn:

• Ernstige vermoeidheid
• Zwakte
• Gewichtsverlies (bij cirrose)
• Jeuk

Uitgebreide informatie vind je op de pagina over symptomen van vetlever.

Oorzaken van vetlever

Vetlever ontstaat meestal door een combinatie van factoren:

Belangrijkste oorzaken

• Overgewicht en obesitas - vooral vet rond de buik (visceraal vet)
• Insulineresistentie en diabetes type 2 - de lever slaat meer vet op
• Hoge triglyceriden en cholesterol - verstoorde vetstofwisseling
• Metabool syndroom - combinatie van buikvet, hoge bloeddruk, hoog cholesterol en insulineresistentie

Andere risicofactoren

• Snelle gewichtstoename
• Ongezond voedingspatroon (veel bewerkte koolhydraten, suiker, verzadigd vet)
• Weinig beweging
• Bepaalde medicijnen (zoals corticosteroïden, tamoxifen)
• Polycysteus ovarium syndroom (PCOS)
• Schildklieraandoeningen
• Slaapapneu
• Erfelijkheid - sommige mensen hebben genetisch meer kans op vetlever

Op de pagina over oorzaken van vetlever lees je meer details.

Behandeling van vetlever

Er zijn momenteel geen medicijnen specifiek goedgekeurd voor de behandeling van vetlever of NASH. De behandeling richt zich daarom op leefstijlverandering en het behandelen van onderliggende aandoeningen.

Leefstijlverandering: de basis

Dit is de belangrijkste en meest effectieve behandeling:

• Gewichtsverlies - al 5-10% gewichtsverlies kan het vet in de lever verminderen
• Gezonde voeding - mediterraan dieet, minder bewerkte koolhydraten en suiker
• Meer bewegen - minstens 150 minuten per week matige inspanning
• Alcohol vermijden - ook bij niet-alcoholische vetlever

Behandeling van onderliggende aandoeningen

• Goede controle van diabetes met medicatie indien nodig
• Behandeling van hoog cholesterol en triglyceriden
• Behandeling van hoge bloeddruk

Nieuwe medicijnen in onderzoek

Er worden momenteel verschillende nieuwe medicijnen onderzocht voor de behandeling van NASH, waaronder:

• GLP-1 agonisten (zoals gebruikt voor diabetes en gewichtsverlies)
• Vitaminen E en D
• Specifieke anti-fibrose medicijnen

Meer informatie vind je op de pagina over behandeling van vetlever.

Kan je vetlever omkeren?

Goed nieuws: eenvoudige vetlever (zonder ontsteking) is vaak volledig omkeerbaar. Studies tonen aan dat:

• Gewichtsverlies van 5-10% al een significante verbetering geeft
• Bij 10% gewichtsverlies kan de vetlever bij veel mensen volledig verdwijnen
• Ook NASH kan verbeteren en soms omkeren bij gewichtsverlies van 10% of meer
• Fibrose kan in sommige gevallen ook verbeteren, vooral in vroege stadia

Bij gevorderde cirrose is de schade helaas onomkeerbaar. Daarom is het belangrijk om vetlever vroegtijdig te ontdekken en aan te pakken.

Lees meer over hoe je vetlever kunt omkeren.

Meer informatie over vetlever

Op de volgende pagina's vind je uitgebreide informatie over specifieke aspecten van vetlever:

Gerelateerde onderwerpen

• Diabetes type 2 en de alvleesklier
• Hormonen van de alvleesklier (waaronder insuline)
• GLP-1 medicijnen voor diabetes en gewichtsverlies
• Voeding bij alvleesklieraandoeningen