Wat is GLP-1? Het hormoon dat de alvleesklier stimuleert

Medische disclaimer: de informatie op deze pagina is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen medisch advies. Neem bij klachten altijd contact op met je huisarts of specialist.

GLP-1 (glucagon-like peptide-1) is een hormoon dat vrijkomt in de darmen na het eten. Het stimuleert de alvleesklier om insuline af te geven, remt de glucagonafgifte en vertraagt de maagontlediging. Dit hormoon speelt een centrale rol in de bloedsuikerregulatie en is de basis voor een nieuwe generatie medicijnen tegen diabetes en obesitas, zoals Ozempic en Mounjaro.

Hoe maakt het lichaam GLP-1?

GLP-1 wordt aangemaakt door L-cellen in het slijmvlies van de dunne darm (ileum) en het dikke darmbegin, als reactie op voedselinname. Het hormoon wordt vrijgegeven binnen minuten nadat koolhydraten, vetten en eiwitten in contact komen met de darmwand.

Het biologische mechanisme

  • Aanmaak: L-cellen in het ileum produceren GLP-1 uit het proglucagon-gen
  • Vrijgave: Voedselprikkels activeren de L-cellen; binnen 5-15 minuten stijgt de GLP-1 spiegel
  • Afbraak: Het enzym DPP-4 (dipeptidylpeptidase-4) breekt GLP-1 snel af; de halfwaardetijd is slechts 1-2 minuten
  • Transport: Via het bloed bereikt GLP-1 de alvleesklier, hersenen, maag en hart

Door de korte halfwaardetijd is het effect van GLP-1 nauwkeurig afgestemd op de maaltijd. Direct na het eten is de concentratie hoog; nuchter is deze laag.

Wat doet GLP-1 met de alvleesklier?

GLP-1 heeft een directe stimulerende werking op de alvleesklier. Het hormoon bindt aan GLP-1 receptoren op de bètacellen in de eilandjes van Langerhans. Dit leidt tot een reeks reacties die de bloedsuiker na de maaltijd reguleren.

Effecten op de alvleesklier

  • Insulineafgifte stimuleren: GLP-1 bevordert de insulineproductie en -afgifte op een bloedsuikerafhankelijke manier. Dit betekent: alleen als de bloedsuiker verhoogd is, geeft GLP-1 het signaal voor insuline-aanmaak. Bij een normale bloedsuiker heeft GLP-1 nauwelijks effect op insuline — dit voorkomt gevaarlijke hypoglykemie.
  • Glucagonafgifte remmen: GLP-1 remt de alfacellen van de alvleesklier om glucagon (het hormoon dat bloedsuiker verhoogt) te produceren. Minder glucagon = lagere bloedsuiker na de maaltijd.
  • Bètacel bescherming: In dierstudies toonde GLP-1 een beschermend effect op bètacellen, waardoor ze minder snel afsterven. Of dit ook bij mensen geldt is onderwerp van onderzoek.

Lees meer over alle hormonen van de alvleesklier en de functies van de alvleesklier.

GLP-1 medicijnen: nabootsing van dit hormoon

GLP-1 receptoragonisten zijn medicijnen die de werking van het natuurlijke GLP-1 hormoon nabootsen, maar veel langer actief blijven. Ze zijn ontwikkeld voor de behandeling van diabetes type 2 en obesitas, en worden wekelijks of dagelijks als injectie toegediend (of dagelijks als tablet).

Hoe ze werken

Net als het natuurlijke hormoon stimuleren GLP-1 medicijnen de insulineafgifte, remmen ze glucagon en vertragen ze de maagontlediging. Doordat ze bestand zijn tegen het DPP-4 enzym, blijven ze veel langer actief dan het natuurlijke GLP-1 (uren tot een week).

Bekende GLP-1 medicijnen

  • Ozempic (semaglutide) — 1x per week injectie voor diabetes type 2
  • Wegovy (semaglutide hogere dosis) — voor gewichtsverlies bij obesitas
  • Mounjaro (tirzepatide) — werkt op zowel GLP-1 als GIP receptoren (twincretine)
  • Victoza (liraglutide) — 1x daags injectie
  • Trulicity (dulaglutide) — 1x per week injectie

Bekijk het volledige overzicht op de pagina GLP-1 medicijnen.

Risico’s voor de alvleesklier

GLP-1 medicijnen zijn over het algemeen veilig voor de alvleesklier. Grote gerandomiseerde klinische studies (zoals LEADER, SUSTAIN, PIONEER) tonen geen statistisch significant verhoogd risico op pancreatitis op populatieniveau. Toch zijn er enkele aandachtspunten.

Wat zeggen de studies?

  • Grote cardiovasculaire uitkomststudies met duizenden deelnemers toonden geen verhoogd pancreatitisrisico
  • Er zijn wel casusrapporten van pancreatitis bij GLP-1 gebruik
  • De FDA en EMA handhaven een waarschuwing voor pancreatitis in de bijsluiter

Wie is extra voorzichtig?

  • Mensen met een voorgeschiedenis van pancreatitis
  • Mensen met hoge triglyceriden (risicofactor voor pancreatitis)
  • Mensen met galstenen

Let op: Bij buikpijn die uitstraalt naar de rug tijdens gebruik van GLP-1 medicijnen, direct contact opnemen met een arts of naar de spoedeisende hulp gaan.

Lees het volledige onderzoeksverhaal: GLP-1 medicijnen en pancreatitis: wat zegt het onderzoek?

Veelgestelde vragen over GLP-1

Wat is GLP-1?

GLP-1 (glucagon-like peptide-1) is een hormoon dat wordt aangemaakt door L-cellen in de dunne darm na het eten. Het stimuleert de alvleesklier om insuline af te geven, remt glucagonafgifte en vertraagt de maagontlediging. Het speelt een sleutelrol in de regulatie van de bloedsuikerspiegel.

Wat doet GLP-1 met de alvleesklier?

GLP-1 bindt aan receptoren op de bètacellen van de alvleesklier en stimuleert insuline-aanmaak op een bloedsuikerafhankelijke manier. Alleen bij verhoogde bloedsuiker geeft GLP-1 het signaal voor insulineafgifte, waardoor hypoglykemie wordt voorkomen.

Welke medicijnen bootsen GLP-1 na?

GLP-1 receptoragonisten zoals semaglutide (Ozempic, Wegovy), liraglutide (Victoza) en tirzepatide (Mounjaro) bootsen de werking van GLP-1 na. Ze zijn bestand tegen afbraak door DPP-4 en blijven daardoor veel langer actief dan het natuurlijke hormoon.

Kan GLP-1 pancreatitis veroorzaken?

Grote klinische studies tonen geen statistisch significant verhoogd risico op pancreatitis door GLP-1 medicijnen op populatieniveau. Toch wordt voorzichtigheid aanbevolen bij mensen met een voorgeschiedenis van pancreatitis. Lees meer: GLP-1 en pancreatitis.

Hoe lang is GLP-1 actief in het lichaam?

Het natuurlijke GLP-1 heeft een halfwaardetijd van slechts 1-2 minuten vanwege snelle afbraak door het DPP-4 enzym. GLP-1 medicijnen zijn speciaal ontworpen om dit te weerstaan en blijven actief van enkele uren tot een week, afhankelijk van het specifieke medicijn.

Gerelateerde informatie

Laatst bijgewerkt: