Vetarm eten bij alvleesklieraandoeningen
Medische disclaimer: de informatie op deze pagina is uitsluitend bedoeld als algemene voorlichting. Het vervangt op geen enkele wijze het advies van een diëtist, arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Raadpleeg bij klachten of vragen over je voeding altijd een medisch professional.
Vetarm eten is essentieel bij alvleesklieraandoeningen. Je alvleesklier produceert het enzym lipase dat vetten afbreekt. Bij aandoeningen werkt dit niet goed, waardoor je last krijgt van buikpijn, diarree en ondervoeding. Deze gids helpt je praktisch om vetarm te eten zonder dat dit saai hoeft te zijn.
Hoeveel vet mag je eten
De hoeveelheid vet die je kunt verdragen hangt af van je situatie:
Tijdens acute pancreatitis
Zeer vetarm: maximaal 20-30 gram per dag. Dit is tijdelijk nodig om je alvleesklier volledig rust te geven.
Bij chronische pancreatitis
Matig vetarm: meestal 40-60 gram per dag, verdeeld over de dag. Met enzymsupplementen kun je soms iets meer verdragen.
Na operatie
Begint zeer vetarm (20-30 gram) en bouwt op naar 40-60 gram na enkele weken tot maanden. Dit is per persoon verschillend.
Hoe bereken je vet
Kijk op voedingsetiketten naar "vet per 100 gram" of "vet per portie". Tel alle vetten bij elkaar op die je op een dag eet. Een vuistregel:
- Vetarm: minder dan 3 gram vet per 100 gram
- Matig vet: 3-10 gram vet per 100 gram
- Vet: meer dan 10 gram vet per 100 gram
Welke voeding mag wel
Zetmeelproducten
- Witte rijst
- Witte pasta
- Aardappelen (gekookt, geen frituur)
- Witte crackers
- Beschuit
- Wit brood (zonder boter)
- Volkoren brood (zonder boter, als je het goed verdraagt)
Eiwitten
- Kipfilet zonder vel
- Kalkoenfilet
- Konijn
- Witte vis (kabeljauw, schol, tilapia, wijting)
- Magere kwark (0% vet)
- Magere yoghurt (0% of halfvol)
- Magere melk
- Eiwit (losgeklopt)
- Magere ham (let op zout)
Groenten
Bijna alle groenten zijn vetarm. Let alleen op bij:
- Groenten zonder toegevoegd vet: gestoomd, gekookt, uit de oven zonder olie
- Wortels, courgette, pompoen - zeer goed verteerbaar
- Sla (zonder vette dressing)
- Tomaat
- Komkommer
Vermijd avocado (zeer vetrijk) en gebakken groenten.
Fruit
- Appel
- Peer
- Banaan
- Aardbei
- Melon
- Perzik
- Mandarijn
Begin met zachte, goed gekookte of gepureerde vruchten als je gevoelig bent.
Dranken
- Water
- Kruidenthee
- Magere melk
- Karnemelk (halfvol of mager)
- Verdunde vruchtensappen
Welke voeding moet je vermijden
Vet vlees en vis
- Alle gebakken of gefrituurde vlees
- Varkensvlees (behalve hele magere filet)
- Lam
- Gehakt (tenzij zeer mager, max 5% vet)
- Spek en bacon
- Worst en vleeswaren (salami, cervelaat)
- Vette vis (zalm, makreel, haring, paling)
- Vis in olie
Vette zuivel
- Volle melk
- Volle yoghurt
- Slagroom
- Crème fraîche
- Roomboter
- Vette kazen (alle kazen boven 20% vet)
Gebakken en gefrituurde voeding
- Friet
- Gefrituurde snacks (bitterballen, kroketten)
- Chips
- Gebakken ei
- Gebakken vis of vlees
Vette sauzen en dressings
- Mayonaise
- Roomsauzen
- Hollandaise saus
- Botersauzen
- Vette sladressings
- Pesto
Bakkerij en tussendoortjes
- Croissants
- Gevulde koeken
- Chocolade
- Taart en gebak
- Koekjes
- Noten (zeer vetrijk)
- Chips en zoutjes
Overige
- Avocado (ondanks gezonde vetten, zeer vetrijk)
- Olijven
- Noten en notenpasta
- Kokosnoot en kokosmelk
Vetarme bereidingswijzen
Hoe je voeding bereidt maakt veel verschil:
Goed: zonder vet
- Stomen - ideaal voor vis en groenten, behoudt smaak en voedingsstoffen
- Koken - voor pasta, rijst, aardappelen, groenten
- Pocheren - vlees of vis gaar maken in bouillon of water
- Grillen - zonder olie, gebruik antiaanbakpan of grillplaat
- Uit de oven - op bakpapier zonder toegevoegd vet
Vermijd: met veel vet
- Frituren
- Bakken in veel olie of boter
- Sudderen in roomsauzen
Smaak toevoegen zonder vet
Vetarm hoeft niet smakeloos te zijn:
- Verse kruiden (peterselie, basilicum, tijm, rozemarijn)
- Specerijen (paprikapoeder, kerrie, kurkuma, komijn)
- Knoflook en ui
- Citroensap
- Azijn (balsamico, appelazijn)
- Magere bouillon
- Mosterd
- Tomatenpuree
Tips voor boodschappen doen
- Lees altijd de etiketten - let op gram vet per 100 gram en per portie
- Kies magere varianten - er zijn magere opties van bijna elk product
- Shop de randen van de supermarkt - daar vind je verse, onbewerkte producten
- Vermijd de middenpadjes - daar staat vooral bewerkte, vette voeding
- Ga niet met lege maag - dit voorkomt impulsaankopen
- Maak een boodschappenlijst - en houd je eraan
- Let op "light" producten - soms zijn ze niet zo vetarm als je denkt
Voorbeelddag vetarm eten
Een voorbeeld van hoe een dag vetarm eten eruit kan zien (ongeveer 45 gram vet):
Ontbijt
- 2 sneetjes volkoren brood met magere halvarine (dun gesmeerd)
- Magere 30+ kaas
- Glas magere melk
Tussendoor (ochtend)
- Stuk fruit (appel of peer)
- 2 crackers
Lunch
- 2 sneetjes brood met magere halvarine
- Magere ham
- Tomaat en komkommer
- Bakje magere yoghurt
Tussendoor (middag)
- Beschuit met appelstroop
- Glas water
Avondeten
- 150 gram kipfilet (gegrild of uit oven)
- 200 gram gekookte aardappelen
- Gestoomde broccoli en wortels
- Magere jus
Tussendoor (avond)
- Bakje magere kwark met een klein handje frambozen
Meer recepten vind je op: gezonde recepten
Vetarm eten buitenshuis
Buitenshuis eten kan lastig zijn, maar met deze tips lukt het:
In restaurants
- Bel vooraf en leg je situatie uit
- Kies gegrilde of gestoomde gerechten
- Vraag sauzen apart te serveren
- Kies vis of gevogelte boven rood vlees
- Vraag extra groenten in plaats van friet
- Kies gekookte aardappelen of rijst
Bij vrienden of familie
- Leg van tevoren uit dat je vetarm moet eten
- Bied aan iets mee te nemen dat je wel kunt eten
- Eet van tevoren iets kleins als je niet zeker weet of er iets geschikts is
Veelgestelde vragen
Kan ik helemaal geen vet eten?
Nee, je hebt vetten nodig voor energie en het opnemen van vetoplosbare vitamines. Het gaat om beperking, niet complete eliminatie. Met enzymsupplementen kun je vetten beter verteren.
Zijn alle vetten even slecht?
Bij alvleesklieraandoeningen maakt het type vet minder uit dan de hoeveelheid. Je alvleesklier heeft moeite met alle vetten. Wel zijn onverzadigde vetten gezonder voor je hart.
Kan ik noten eten?
Noten zijn zeer vetrijk (meestal 50-70% vet). In de acute fase moet je ze vermijden. Later kun je kleine hoeveelheden proberen met enzymsupplementen, maar luister naar je lichaam.
Hoe zit het met olijfolie?
Olijfolie is 100% vet. Gebruik het zeer spaarzaam. Een theelepel (5ml) bevat al 5 gram vet. Kook waar mogelijk zonder toegevoegd vet.
Samenvatting
- Vetarm eten is essentieel bij alvleesklieraandoeningen
- Hou het tussen 40-60 gram vet per dag (of minder in acute fase)
- Lees voedingsetiketten en tel je vet
- Kies magere eiwitbronnen en vetarme bereidingswijzen
- Vermijd gebakken, gefrituurde en vette voeding
- Gebruik kruiden en specerijen voor smaak
- Plan vooruit, vooral bij eten buitenshuis
Gerelateerde pagina's
Bronnen
- Voedingscentrum Nederland - Informatie over vetten
- Maag Lever Darm Stichting - Vetarm dieet bij pancreatitis
- Academy of Nutrition and Dietetics - Low-fat diet guidelines
- European Society for Clinical Nutrition and Metabolism - Fat intake in pancreatic disease
Laatst bijgewerkt: