Dieet bij pancreatitis

Medische disclaimer: de informatie op deze pagina is uitsluitend bedoeld als algemene voorlichting. Het vervangt op geen enkele wijze het advies van een diëtist, arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Raadpleeg bij klachten of vragen over je voeding altijd een medisch professional.

Het juiste dieet is cruciaal bij pancreatitis. Of je nu een acute aanval hebt of te maken hebt met chronische pancreatitis, wat je eet heeft direct invloed op je klachten en herstel. De alvleesklier heeft rust nodig om te herstellen, en dat begint met de juiste voedingskeuzes.

Het verschil tussen acute en chronische pancreatitis

Het dieet verschilt afhankelijk van of je een acute aanval hebt of chronische pancreatitis:

Acute pancreatitis

Bij acute pancreatitis is er sprake van een plotselinge ontsteking. Het doel is om de alvleesklier volledig rust te geven. In het ziekenhuis krijg je daarom in eerste instantie vaak geen voeding via de mond, maar via een infuus of sondevoeding. Zodra de pijn vermindert en ontstekingswaarden dalen, mag je meestal weer voorzichtig beginnen met eten.

Chronische pancreatitis

Bij chronische pancreatitis is er sprake van blijvende schade aan de alvleesklier. Het dieet richt zich op het voorkomen van nieuwe ontstekingen en het behouden van een goed voedingstoestand. Je hebt waarschijnlijk levenslang enzymsupplementen nodig om voedsel te kunnen verteren.

Dieet tijdens acute pancreatitis

Tijdens een acute aanval doorloop je verschillende fases in je voeding:

Fase 1: Niets via de mond

De eerste dagen krijg je vaak helemaal niets via de mond. Je alvleesklier moet volledig rust krijgen. Je krijgt vocht en voeding via een infuus. Deze fase duurt meestal 1-3 dagen, afhankelijk van de ernst van de ontsteking.

Fase 2: Vloeibaar dieet

Als je pijn afneemt, mag je vaak beginnen met heldere vloeistoffen:

  • Water
  • Heldere thee zonder suiker
  • Heldere bouillon (zeer vetarm)

Je begint met kleine slokjes en bouwt langzaam op. Als dit goed gaat zonder pijn of misselijkheid, ga je door naar de volgende fase.

Fase 3: Licht verteerbaar, vetarm

Na de vloeistoffen kun je overstappen op licht verteerbare, vaste voeding. Dit moet zeer vetarm zijn (maximaal 20-30 gram vet per dag):

  • Witte rijst
  • Witte pasta zonder saus
  • Witte crackers
  • Beschuit zonder beleg
  • Gekookte aardappelen zonder boter
  • Magere kippensoep

Fase 4: Geleidelijke uitbreiding

Als je de vetarme voeding goed verdraagt, kun je heel geleidelijk meer variatie toevoegen. Dit gebeurt onder begeleiding van een diëtist. Je voegt bijvoorbeeld toe:

  • Magere kip of kalkoen
  • Witte vis
  • Magere yoghurt
  • Goed gekookte groenten
  • Fruit (vermijd te veel vezels in het begin)

Dieet bij chronische pancreatitis

Bij chronische pancreatitis is het doel om ondervoeding te voorkomen terwijl je nieuwe ontstekingen voorkomt. Dit vraagt om een balans:

Eetfrequentie

Eet 5-6 kleine maaltijden per dag in plaats van 3 grote. Dit voorkomt overbelasting van je alvleesklier en helpt bij het beter opnemen van voedingsstoffen. Plan je maaltijden op vaste tijden.

Vetbeperking

Beperk vetten, maar snijd ze niet volledig uit. Je hebt vetten nodig voor energie en vetoplosbare vitamines. Het algemene advies is:

  • Maximaal 50-60 gram vet per dag (verdeeld over de dag)
  • Geef voorkeur aan onverzadigde vetten (olijfolie, noten in kleine hoeveelheden)
  • Vermijd verzadigde vetten (vet vlees, volle zuivel, gebakken voeding)

Meer informatie vind je op de pagina vetarm eten.

Eiwitinname

Eiwitten zijn belangrijk voor herstel en het behouden van spiermassa. Streef naar minimaal 1,2-1,5 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht per dag. Kies magere bronnen:

  • Kipfilet
  • Kalkoenfilet
  • Witte vis (tilapia, kabeljauw, schol)
  • Magere kwark
  • Eiwit

Koolhydraten

Bij chronische pancreatitis ontwikkel je vaak diabetes door beschadiging van de insulineproducerende cellen. Kies complexe koolhydraten met lage glycemische index:

  • Volkoren producten (als je ze goed verdraagt)
  • Zilvervliesrijst
  • Quinoa
  • Havermout
  • Zoete aardappel

Vermijd eenvoudige suikers en geraffineerde koolhydraten zoals snoep, frisdrank en wit brood.

Wat moet je absoluut vermijden

Bepaalde voedingsmiddelen en dranken kunnen nieuwe ontstekingen veroorzaken of klachten verergeren:

Alcohol

Dit is de belangrijkste om te vermijden. Alcohol is een directe trigger voor pancreatitis en zelfs kleine hoeveelheden kunnen een nieuwe aanval veroorzaken. Bij chronische pancreatitis moet je volledig stoppen met alcohol. Geen uitzonderingen.

Meer informatie: alcohol en alvleesklier

Vette voeding

Vermijd deze vette producten:

  • Gefrituurde voeding (patat, snacks, gefrituurde snacks)
  • Vette vleeswaren (salami, worst, spek)
  • Vet vlees (spareribs, buikspek, gehakt met hoog vetpercentage)
  • Volle zuivel (volle melk, roomboter, slagroom)
  • Vette kazen (brie, camembert, geitenkaas)
  • Vette sauzen (mayonaise, hollandaise, roomsauzen)
  • Vette bakproducten (croissants, saucijzenbroodjes, bladerdeeghapjes)

Bewerkte voeding

Bewerkte voedingsmiddelen bevatten vaak verborgen vetten, suikers en additieven:

  • Kant-en-klaar maaltijden
  • Fastfood
  • Bewerkt vlees
  • Chips en snacks
  • Gebak en koekjes

Overige triggers

  • Cafeïne in grote hoeveelheden
  • Zeer pittig eten
  • Te grote maaltijden

Pancreasenzym supplementen

Bij chronische pancreatitis produceer je alvleesklier niet meer genoeg enzymen. Dit leidt tot malabsorptie (slechte opname van voedingsstoffen). Enzymsupplementen zijn essentieel:

Hoe werken ze

Enzymsupplementen bevatten lipase (voor vetten), amylase (voor koolhydraten) en protease (voor eiwitten). Ze helpen je lichaam om voedsel te verteren dat je alvleesklier niet meer zelf kan verwerken.

Gebruik

  • Neem ze bij elke maaltijd en tussendoortje met vet, eiwit of koolhydraten
  • Slik ze aan het begin van de maaltijd of halverwege
  • Slik ze heel door, niet kauwen
  • De dosering verschilt per persoon - volg het advies van je arts

Meer informatie: supplementen

Praktische tips

Deze tips helpen je om je dieet vol te houden:

Voedingsdagboek

Houd een dagboek bij waarin je noteert wat je eet en hoe je je daarna voelt. Dit helpt om te ontdekken welke voeding je goed of slecht verdraagt. Noteer ook je enzymsupplement gebruik.

Maaltijdvoorbereiding

Bereid grotere porties geschikt eten voor en vries deze in. Zo heb je altijd geschikte opties beschikbaar en kom je niet in de verleiding om iets ongezonds te kiezen wanneer je moe of hongerig bent.

Lezen van etiketten

Leer voedingsetiketten lezen. Let op de hoeveelheid vet per 100 gram. Als vuistregel: producten met minder dan 3 gram vet per 100 gram zijn vetarm, 3-10 gram is matig, meer dan 10 gram is vet.

Eten buitenshuis

Eten buitenshuis kan lastig zijn. Bel restaurants vooraf, leg je situatie uit en vraag wat mogelijk is. Kies voor gegrilde of gestoomde gerechten. Vraag sauzen apart.

Meer tips vind je op: voedingstips

Wanneer hulp vragen

Raadpleeg je arts of diëtist als:

  • Je onbedoeld gewicht verliest
  • Je blijvend last hebt van diarree ondanks enzymsupplementen
  • Je moeite hebt met eten door pijn of misselijkheid
  • Je tekorten ontwikkelt (vermoeidheid, haaruitval, spierkrampen)
  • Je twijfelt over welke voeding geschikt is

Samenvatting

Bij pancreatitis is je dieet een belangrijke pijler van behandeling:

  • Tijdens acute pancreatitis: geleidelijk opbouwen van niets via de mond naar vetarme, licht verteerbare voeding
  • Bij chronische pancreatitis: kleine, regelmatige maaltijden met beperkte vetten maar voldoende eiwitten
  • Vermijd alcohol volledig - geen uitzonderingen
  • Gebruik enzymsupplementen bij elke maaltijd
  • Werk samen met een gespecialiseerde diëtist voor persoonlijk advies

Gerelateerde pagina's

Bronnen

  • Nederlandse Vereniging voor Maag-Darm-Leverartsen - Richtlijn chronische pancreatitis
  • European Society for Clinical Nutrition and Metabolism (ESPEN) - Guidelines on nutrition in acute pancreatitis
  • American Pancreatic Association - Nutritional management of chronic pancreatitis
  • Maag Lever Darm Stichting - Voeding bij pancreatitis
  • International Association of Pancreatology - Recommendations for nutrition

Laatst bijgewerkt: