Chemotherapie bij alvleesklierkanker: wat moet je weten?

Wanneer krijg je chemotherapie?

Chemotherapie kan op verschillende momenten worden ingezet:

Neoadjuvante chemotherapie (vóór operatie)

Dit is chemotherapie voorafgaand aan een operatie:

• Bij borderline resectabele tumoren om de tumor te verkleinen
• Steeds vaker ook bij direct operabele tumoren
• Doel: eventuele micro-uitzaaiingen direct behandelen en operatie effectiever maken
• Duur: meestal 2-4 maanden

Adjuvante chemotherapie (na operatie)

Dit is chemotherapie na een operatie:

• Om eventuele resterende kankercellen op te ruimen
• Vermindert de kans op terugkeer van de kanker
• Start meestal 4-8 weken na de operatie
• Duur: meestal 6 maanden
• Verbetert de overleving aanzienlijk (ongeveer 20-40% toename van 5-jaars overleving)

Palliatieve chemotherapie

Bij niet-operabele of uitgezaaide ziekte:

• Doel: de ziekte afremmen en het leven verlengen
• Symptomen verlichten en kwaliteit van leven verbeteren
• Duur: afhankelijk van hoe goed je erop reageert, vaak 3-6 maanden
• Bij goede respons soms langer

Veelgebruikte chemotherapieschema's

FOLFIRINOX

Dit is een combinatie van vier verschillende middelen en wordt beschouwd als de meest effectieve chemotherapie bij alvleesklierkanker:

Middelen in FOLFIRINOX

• FOL - Folinezuur (vitamine die de werking versterkt)
• F - 5-Fluorouracil (5-FU)
• IRIN - Irinotecan
• OX - Oxaliplatine

Toediening

• Via een infuus in de dagbehandeling
• Elke 2 weken een kuur
• Duurt ongeveer 4 uur in het ziekenhuis
• Daarna een pompje mee naar huis voor 46 uur continue 5-FU

Voordelen en nadelen

• Voordelen - Meest effectieve schema, beste kans op tumor verkleining
• Nadelen - Meer bijwerkingen, alleen geschikt voor mensen met goede conditie

Bij sommige mensen wordt een aangepaste versie gegeven met lagere doses (mFOLFIRINOX) voor minder bijwerkingen.

Gemcitabine gecombineerd met nab-paclitaxel

Dit is een combinatie van twee middelen die vaak wordt gebruikt als FOLFIRINOX niet geschikt is:

Toediening

• Via een infuus in de dagbehandeling
• Wekelijks 3 weken achter elkaar, dan 1 week rust (4-wekelijkse cyclus)
• Duurt ongeveer 2 uur

Wanneer gebruikt?

• Als je niet fit genoeg bent voor FOLFIRINOX
• Bij oudere patiënten
• Als tweede lijn behandeling na FOLFIRINOX

Gemcitabine alleen (monotherapie)

Bij mensen met een matige conditie:

• Eenvoudiger schema met minder bijwerkingen
• Wekelijks infuus van 30 minuten
• Minder effectief maar beter te verdragen

Capecitabine

Tabletten in plaats van infuus:

• Vaak gebruikt na een operatie als je niet fit genoeg bent voor intensievere schema's
• 2 weken innemen, 1 week rust
• Tweemaal daags tabletten

Tweede lijn chemotherapie

Als de eerste chemotherapie niet meer werkt, zijn er andere opties:

• Als je eerst FOLFIRINOX had: overstappen op gemcitabine met nab-paclitaxel
• Als je eerst gemcitabine had: overstappen op FOLFIRINOX (als je conditie dit toelaat)
• FOLFOX (5-FU met oxaliplatine)
• FOLFIRI (5-FU met irinotecan)

Hoe wordt chemotherapie gegeven?

Via een infuus

De meeste chemotherapie wordt gegeven via een infuus:

• Perifeer infuus - Een naald in een ader in je hand of arm, elke keer opnieuw prikken
• Centrale lijn (PICC of port-a-cath) - Een vast lijntje naar een grote ader, om herhaald prikken te voorkomen. Dit wordt vooral gebruikt bij langdurige behandeling

Ablauf van een chemokuur

1. Voorbereiding - Bloedonderzoek om te checken of je bloedwaarden goed genoeg zijn
2. Dagbehandeling - Je komt naar de dagbehandeling (niet opgenomen)
3. Anti-misselijkheidsmiddelen - Krijg je eerst via het infuus
4. Chemotherapie - De medicijnen worden toegediend, dit duurt 2-4 uur
5. Naar huis - Bij FOLFIRINOX met een pompje voor 46 uur
6. Pompje verwijderen - Je komt terug om het pompje te laten verwijderen of doet dit zelf

Frequentie

• FOLFIRINOX: elke 2 weken
• Gemcitabine/nab-paclitaxel: wekelijks (3 van de 4 weken)
• Gemcitabine alleen: wekelijks

Bijwerkingen van chemotherapie

Helaas raakt chemotherapie niet alleen kankercellen, maar ook gezonde snel delende cellen. Dit veroorzaakt bijwerkingen. De ernst verschilt per persoon en per schema:

Veelvoorkomende bijwerkingen

Vermoeidheid

• De meest voorkomende bijwerking
• Kan intens zijn, meer dan gewone moeheid
• Tips: Rust wanneer nodig, blijf wel licht bewegen, vraag hulp bij huishoudelijke taken

Misselijkheid en braken

• Komt voor bij ongeveer 30-50% van de patiënten
• Vaak erger op dag 2-4 na de kuur
• Tips: Gebruik je anti-misselijkheidsmiddelen preventief, eet kleine frequente maaltijden, vermijd vette geuren
• Medicatie: Meerdere soorten anti-misselijkheidsmiddelen beschikbaar, meld het als het niet helpt

Diarree

• Vooral bij FOLFIRINOX en gemcitabine
• Kan ernstig zijn
• Tips: Veel drinken, bel bij meer dan 4 waterige lozingen per dag
• Medicatie: Loperamide (Imodium) kan worden voorgeschreven

Verminderde weerstand

• Door lage witte bloedcellen (neutropenie)
• Verhoogd risico op infecties
• Dieptepunt meestal 7-14 dagen na de kuur
• Let op: Koorts boven 38°C is een noodsituatie, bel direct je arts
• Tips: Vermijd drukke plekken, was vaak je handen, vermijd zieke mensen

Bloedarmoede

• Door lage rode bloedcellen (anemie)
• Veroorzaakt extra vermoeidheid, kortademigheid, duizeligheid
• Soms is een bloedtransfusie nodig

Verhoogde bloedingsneiging

• Door lage bloedplaatjes (trombocytopenie)
• Let op onverklaarbare blauwe plekken of bloedingen
• Bij zeer lage waarden moet de chemotherapie worden uitgesteld

Schema-specifieke bijwerkingen

FOLFIRINOX

• Neuropathie (zenuwschade) - Tintelingen in vingers en tenen door oxaliplatine. Kan verergeren in de kou. Soms blijvend
• Haaruitval - Komt voor bij ongeveer 30-50%
• Mondslijmvliesontsteking - Pijnlijke mond en keel

Gemcitabine/nab-paclitaxel

• Neuropathie - Ook hier mogelijk maar meestal milder
• Haaruitval - Komt voor bij de combinatie
• Allergische reacties - Vooral bij de eerste toediening
• Spier- en gewrichtspijn - Vooral van nab-paclitaxel

Tips om met bijwerkingen om te gaan

Algemene tips

• Meld alle bijwerkingen aan je behandelteam, ook als ze klein lijken
• Neem voorgeschreven medicijnen preventief in, niet pas als het te laat is
• Houd een dagboek bij van symptomen en wanneer ze optreden
• Zorg voor hulp thuis, vooral de eerste dagen na een kuur

Voeding tijdens chemotherapie

• Eet kleine, frequente maaltijden
• Kies zachte, goed verteerbare voeding
• Drink voldoende (2 liter per dag)
• Neem je pancreasenzymcapsules bij elke maaltijd
• Bij gewichtsverlies: overleg met een diëtist

Lichaamsbeweging

• Blijf actief binnen je mogelijkheden
• Lichte beweging zoals wandelen helpt tegen vermoeidheid
• Luister naar je lichaam en rust als het nodig is
• Vermijd zware inspanning als je bloedwaarden laag zijn

Hygiëne en infectiepreventie

• Was regelmatig je handen
• Vermijd rauw vlees, rauwe vis, rauw ei
• Was groente en fruit goed
• Vermijd contactpersonen met infecties
• Let goed op je lichaam, vooral mond en huid

Emotionele ondersteuning

• Praat over je gevoelens met naasten
• Overweeg professionele begeleiding
• Lotgenotencontact kan steun bieden
• Accepteer dat sombere gevoelens normaal zijn

Hoe weet je of de chemotherapie werkt?

De effectiviteit wordt op verschillende manieren gevolgd:

Scans

• Meestal om de 2-3 maanden een CT-scan
• Hiermee wordt gekeken of de tumor kleiner wordt, gelijk blijft of groeit
• Respons types:
• Complete respons: tumor is niet meer zichtbaar (zeldzaam)
• Partiële respons: tumor is meer dan 30% kleiner
• Stabiele ziekte: tumor blijft ongeveer gelijk
• Progressie: tumor groeit of nieuwe uitzaaiingen

Bloedonderzoek

• CA 19-9 tumormarker wordt regelmatig gecontroleerd
• Dalende waarden kunnen wijzen op goede respons
• Stijgende waarden kunnen wijzen op progressie
• Niet alle tumoren maken CA 19-9, dus dit is niet altijd betrouwbaar

Hoe je je voelt

• Vermindering van symptomen kan een teken zijn dat het werkt
• Minder pijn, beter eetlust, meer energie
• Dit is echter niet altijd betrouwbaar

Veelgestelde vragen

Word ik altijd ziek van chemotherapie?

Nee, niet iedereen heeft evenveel bijwerkingen. Sommige mensen verdragen chemotherapie redelijk goed, anderen hebben er meer last van. De bijwerkingen verschillen ook per schema. Met goede medicatie en begeleiding kunnen de meeste bijwerkingen goed worden behandeld.

Val ik altijd mijn haar uit?

Dit hangt af van het schema. Bij FOLFIRINOX en gemcitabine/nab-paclitaxel komt haaruitval voor bij 30-50% van de patiënten. Bij gemcitabine alleen is het veel zeldzamer. Als het gebeurt, groeit het haar meestal weer terug na afloop van de behandeling.

Kan ik tijdens chemotherapie blijven werken?

Dit verschilt per persoon. Sommige mensen kunnen in deeltijd blijven werken, anderen hebben meer rust nodig. Bespreek met je werkgever wat mogelijk is en luister goed naar je lichaam.

Wat als de chemotherapie niet werkt?

Als scans aantonen dat de tumor toch groeit, zijn er vaak nog tweede lijn behandelingen mogelijk. Je arts bespreekt dan de opties en wat je kunt verwachten. Soms is het ook een optie om te stoppen met chemotherapie en alleen symptomen te behandelen.

Kan ik de chemotherapie stoppen als ik het niet meer aankan?

Ja, dit mag altijd. Behandeling is een keuze en als de bijwerkingen te zwaar zijn, kun je aangeven dat je wilt stoppen. Bespreek dit wel eerst met je arts, want soms kunnen bijwerkingen beter worden behandeld of kan de dosering worden aangepast.

Meer informatie

Wil je meer weten over behandeling van alvleesklierkanker? Bekijk ook deze pagina's:

• Alle behandelingsopties
• Operatie bij alvleesklierkanker
• Prognose en overleving
• Omgaan met de behandeling
• Stadia van alvleesklierkanker