CT-scan van de alvleesklier

Medische disclaimer: de informatie op deze pagina is uitsluitend bedoeld als algemene voorlichting. Het vervangt op geen enkele wijze het advies van een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een medisch professional.

Een CT-scan is een belangrijk hulpmiddel bij het onderzoeken van de alvleesklier. Het maakt gedetailleerde dwarsdoorsneden van je buik en geeft artsen een helder beeld van de alvleesklier en omliggende structuren. Op deze pagina lees je hoe een CT-scan werkt, hoe je je voorbereidt en wat je kunt verwachten.

Wat is een CT-scan?

CT staat voor Computer Tomografie. Het is een vorm van röntgenonderzoek waarbij een machine rondom je lichaam draait en vanuit vele hoeken foto's maakt. Een computer combineert deze beelden tot gedetailleerde dwarsdoorsneden. Hierdoor kunnen artsen organen in 3D bekijken en kleine afwijkingen opsporen.

In tegenstelling tot een gewone röntgenfoto of echografie, geeft een CT-scan zeer gedetailleerde beelden. De alvleesklier, bloedvaten, lymfeklieren en andere structuren zijn duidelijk zichtbaar, ook als er gas in de darmen zit.

Wanneer wordt een CT-scan gebruikt?

Een CT-scan van de alvleesklier wordt aangevraagd in verschillende situaties:

  • Acute pancreatitis - Bij vermoeden van ernstige pancreatitis of complicaties zoals necrose
  • Vermoeden van kanker - Om een tumor op te sporen en de uitbreiding te beoordelen
  • Chronische pancreatitis - Om de ernst en complicaties te evalueren
  • Onduidelijke echografie - Als echografie geen duidelijk beeld geeft
  • Voor een operatie - Om de operatie voor te bereiden en te kijken of een tumor operabel is
  • Opvolging na behandeling - Om te controleren of een behandeling werkt

Contrastvloeistof

Voor een CT-scan van de alvleesklier krijg je vrijwel altijd contrastvloeistof toegediend. Dit is een jodiumhoudende vloeistof die structuren beter zichtbaar maakt. Er zijn twee manieren:

Intraveneus contrast

Via een infuus in je arm wordt contrast in je bloedbaan gespoten. Dit contrast verspreidt zich door je lichaam en licht bloedvaten en organen op. Hierdoor zijn tumoren, ontstekingen en bloedvaten beter te zien. Je voelt meestal:

  • Een warm gevoel dat zich door je lichaam verspreidt
  • Soms een vreemde smaak in je mond
  • Mogelijk een gevoel alsof je moet plassen (dit gevoel is vals en gaat snel over)

Deze bijwerkingen zijn normaal en onschuldig. Ze verdwijnen binnen enkele minuten.

Oraal contrast

Soms moet je ook contrastvloeistof drinken, ongeveer een uur voor de scan. Dit vult je maag en darmen zodat deze beter te onderscheiden zijn van andere structuren. De smaak is niet altijd aangenaam, maar het is belangrijk om alles op te drinken.

Contra-indicaties voor contrast

Niet iedereen kan veilig contrast krijgen. Vertel je arts als je:

  • Een allergie hebt voor contrast of jodium
  • Nierproblemen hebt
  • Schildklierproblemen hebt
  • Diabetes hebt en metformine gebruikt
  • Zwanger bent of zou kunnen zijn

Bij slechte nierfunctie kan contrast de nieren verder beschadigen. Je arts zal dan afwegen of de scan echt nodig is of dat een MRI een alternatief is.

Voorbereiding

Voor een CT-scan van de alvleesklier zijn enkele voorbereidingen nodig:

  • Nuchter zijn - Meestal moet je 4-6 uur voor de scan niets eten. Water drinken mag vaak wel.
  • Medicijnen - Neem je normale medicijnen in, tenzij anders aangegeven. Metformine bij diabetes moet soms tijdelijk gestopt worden.
  • Kleding - Draag gemakkelijke kleding zonder metalen onderdelen. Je moet soms een patiëntenpyjama aan.
  • Sieraden en metaal - Laat sieraden, piercings en andere metalen voorwerpen thuis.
  • Verwijsbrief en medicijnlijst - Neem deze mee naar je afspraak.

Als je claustrofobisch bent of angstig, vertel dit dan van tevoren. Een CT-scanner is minder benauwend dan een MRI, maar het kan helpen als het personeel dit weet.

Tijdens het onderzoek

Een CT-scan duurt meestal 10 tot 20 minuten. Het verloop is als volgt:

  1. Infuus inbrengen - Een verpleegkundige brengt een infuusnaald in je arm voor het contrast.
  2. Op de tafel - Je ligt op een smalle tafel die door een grote ring schuift. Deze ring is de scanner.
  3. Scannen zonder contrast - Eerst worden beelden gemaakt zonder contrast.
  4. Contrast toedienen - Het contrast wordt via het infuus gespoten. Je voelt het warme gevoel.
  5. Scannen met contrast - Nieuwe beelden worden gemaakt terwijl het contrast door je lichaam stroomt. Dit gebeurt in verschillende fases (arterieel, veneus, laat).
  6. Stil liggen en ademhalen - Je moet stil liggen. Soms vraagt de computer je om je adem in te houden voor enkele seconden.

Het onderzoek zelf is pijnloos. De tafel schuift automatisch door de scanner en de machine maakt zoemende geluiden. Je bent via een intercom verbonden met het personeel en kunt altijd communiceren.

Wat kan een CT-scan zien?

Een CT-scan geeft gedetailleerde informatie over de alvleesklier en omgeving:

Acute pancreatitis

Bij een acute pancreatitis kan een CT-scan laten zien:

  • Zwelling en ontsteking van de alvleesklier
  • Vocht rondom de alvleesklier
  • Necrose (afgestorven weefsel)
  • Pseudocysten
  • Bloedingen
  • Abcessen (etterende ontstekingen)

Een CT-scan wordt vaak pas na 48-72 uur gemaakt bij acute pancreatitis, omdat afwijkingen zich dan beter tonen.

Chronische pancreatitis

Bij chronische pancreatitis zijn typische kenmerken:

  • Verkalkingen in de alvleesklier
  • Verwijde alvleeskliergang
  • Atrofie (verschrompeling) van de alvleesklier
  • Pseudocysten

Tumoren

Een CT-scan is geschikt voor het opsporen van alvleesklierkanker:

  • Lokalisatie en grootte van de tumor
  • Betrokkenheid van bloedvaten
  • Uitzaaiingen naar lever, lymfeklieren of andere organen
  • Beoordeling of de tumor operabel is

Met contrast kan de arts zien hoe de tumor doorbloed wordt en of belangrijke bloedvaten omgroeid zijn. Dit bepaalt of een operatie mogelijk is.

Cysten

Cysten zijn goed zichtbaar als vloeistofgevulde structuren. Een CT-scan kan helpen onderscheiden tussen verschillende soorten cysten en controleren op gevaarlijke kenmerken.

Na het onderzoek

Na de CT-scan kun je meestal direct naar huis. Het infuus wordt verwijderd. Enkele aanbevelingen:

  • Veel drinken - Dit helpt het contrast sneller uit te plassen en beschermt je nieren.
  • Normaal eten - Je kunt meteen weer normaal eten en drinken.
  • Autorijden - Meestal kun je zelf naar huis rijden, tenzij je een kalmeringsmiddel hebt gekregen.

Bijwerkingen van het contrast zijn zeldzaam maar kunnen zijn:

  • Huiduitslag of jeuk (allergische reactie)
  • Misselijkheid
  • Hoofdpijn

Ernstige allergische reacties zijn zeer zeldzaam. Als je kortademigheid, ernstige uitslag of zwelling krijgt, neem dan onmiddellijk contact op met een arts.

Uitslag

Een radioloog beoordeelt de beelden en schrijft een verslag. Dit duurt meestal enkele dagen. Je verwijzend arts bespreekt de uitslag met je. Bij spoedeisende situaties kan de uitslag sneller beschikbaar zijn.

De CT-beelden worden opgeslagen en kunnen later opnieuw bekeken worden of vergeleken met nieuwe scans. Dit is handig bij de opvolging van een behandeling.

Straling en veiligheid

Een CT-scan gebruikt röntgenstraling. De stralingsdosis is hoger dan bij een gewone röntgenfoto, maar nog steeds veilig als het onderzoek nodig is. Moderne CT-scanners gebruiken technieken om de stralingsdosis zo laag mogelijk te houden.

Een enkele CT-scan vormt geen probleem. Je arts vraagt alleen een CT-scan aan als de voordelen opwegen tegen de risico's. Bij zwangerschap wordt een CT-scan vermeden tenzij absoluut noodzakelijk, omdat het ongeboren kind gevoelig is voor straling.

Voor- en nadelen

Voordelen

  • Zeer gedetailleerde beelden
  • Snel (10-20 minuten)
  • Goed voor detecteren van tumoren, necrose en complicaties
  • Minder afhankelijk van lichaamsgewicht dan echografie
  • Kan hele buik en borst in één keer scannen

Nadelen

  • Gebruikt röntgenstraling
  • Contrastvloeistof kan bijwerkingen hebben
  • Niet geschikt bij slechte nierfunctie of contrastallergie
  • Duurder dan echografie

Conclusie

Een CT-scan is een krachtig hulpmiddel voor het diagnosticeren en opvolgen van alvleesklieraandoeningen. Het geeft gedetailleerde beelden die helpen bij het opsporen van ontstekingen, tumoren en complicaties. Hoewel het gebruik van straling en contrast aandachtspunten zijn, is een CT-scan veilig en waardevol wanneer het correct wordt ingezet. De informatie die het oplevert is vaak cruciaal voor het bepalen van de juiste behandeling.

Gerelateerde pagina's

Bronnen

  • Nederlandse Vereniging voor Radiologie (NVvR)
  • Nederlandse Vereniging voor Maag-Darm-Leverartsen (NVMDL)
  • Radiological Society of North America (RSNA)
  • American College of Radiology (ACR) - Appropriateness Criteria

Laatst bijgewerkt: