Operatie bij alvleesklierkanker: wat gebeurt er?

Wanneer is een operatie mogelijk?

Een operatie komt in aanmerking wanneer:

• De tumor volledig verwijderd kan worden (resectabel is)
• Er geen uitzaaiingen zijn naar andere organen
• De tumor niet in grote bloedvaten groeit
• Je gezond genoeg bent om een grote operatie te ondergaan

De beslissing wordt genomen door een multidisciplinair team van specialisten op basis van je scans en algemene conditie. Lees meer over de stadia van alvleesklierkanker.

Soorten operaties

Het type operatie hangt af van waar de tumor zich bevindt in de alvleesklier:

Whipple-procedure (pancreaticoduodenectomie)

Dit is de meest voorkomende operatie, gebruikt bij tumoren in de kop van de alvleesklier (60-70% van de gevallen). Het is een complexe ingreep waarbij verschillende organen worden verwijderd:

Wat wordt verwijderd?

• De kop van de alvleesklier
• De twaalfvingerige darm (duodenum)
• Een deel van de galgang
• De galblaas
• Soms een deel van de maag
• Nabijgelegen lymfeklieren

Hoe wordt het weer aangesloten?

Na het verwijderen worden de organen opnieuw aangesloten:

• De resterende alvleesklier wordt aan de dunne darm verbonden
• De galgang wordt aan de dunne darm verbonden
• De maag wordt aan de dunne darm verbonden

Varianten

• Klassieke Whipple - Een groot deel van de maag wordt ook verwijderd
• Pylorusbehoudende Whipple (PPPD) - De maaguitgang blijft intact, wat betere voedingsopname geeft

De operatie duurt 5-8 uur en je blijft daarna 1-2 weken in het ziekenhuis.

Distale pancreasresectie

Deze operatie wordt gebruikt bij tumoren in het lichaam of de staart van de alvleesklier (30-40% van de gevallen):

Wat wordt verwijderd?

• Het lichaam en/of de staart van de alvleesklier
• Meestal ook de milt
• Nabijgelegen lymfeklieren

Deze operatie is meestal iets minder complex dan de Whipple-procedure omdat er minder aansluitingen gemaakt hoeven te worden. De operatie duurt 3-5 uur en de opname is meestal 7-10 dagen.

Gevolgen van miltverwijdering

Je kunt goed leven zonder milt, maar:

• Je hebt meer kans op infecties
• Je moet gevaccineerd worden tegen pneumokokken, griep en meningokokken
• Bij koorts moet je sneller antibiotica krijgen

Totale pancreatectomie

In zeldzame gevallen moet de hele alvleesklier worden verwijderd:

• Als de tumor door de hele alvleesklier groeit
• Bij bepaalde erfelijke aandoeningen met veel voorstadia van kanker

Gevolgen

Na verwijdering van de hele alvleesklier:

• Je krijgt altijd diabetes omdat er geen insuline meer wordt gemaakt
• Je hebt levenslang pancreasenzymcapsules nodig bij elke maaltijd
• Bloedsuikerschommelingen kunnen lastig zijn (broos diabetes)

Laparoscopische of open operatie?

De meeste alvleesklieroperaties worden open uitgevoerd (met een grote snede). Bij sommige distale resecties kan laparoscopisch (kijkoperatie) worden gewerkt:

• Voordelen laparoscopie - Kleinere littekens, minder pijn, sneller herstel
• Nadelen - Technisch moeilijker, niet bij alle tumoren mogelijk
• Robotchirurgie - Wordt in sommige centra gebruikt, met vergelijkbare resultaten

De chirurg bespreekt met je welke techniek het beste is voor jouw situatie.

Voorbereiding op de operatie

Een goede voorbereiding is belangrijk voor een succesvol resultaat:

Medische voorbereiding

• Preoperatief spreekuur - Gesprek met de chirurg en anesthesist
• Bloedonderzoek - Om je algehele conditie te checken
• ECG en longfoto - Om hart en longen te beoordelen
• Voedingstoestand - Bij ondervoeding kan aanvullende voeding nodig zijn

Lichamelijke voorbereiding

• Stop met roken - Minimaal 4 weken voor de operatie. Dit vermindert complicaties aanzienlijk
• Beweeg - Blijf actief om je conditie op peil te houden
• Voeding - Probeer goed te eten om op gewicht te blijven
• Ademhalingsoefeningen - Leer technieken om na de operatie te gebruiken

Praktische voorbereiding

• Regel hulp thuis voor na de operatie
• Bereid je huis voor (bijvoorbeeld bed beneden)
• Regel vervoer van en naar het ziekenhuis
• Neem 6-8 weken verlof van werk

Vlak voor de operatie

• Je wordt opgenomen 1-2 dagen voor de operatie
• Je mag vanaf middernacht voor de operatie niet meer eten of drinken
• Je krijgt speciale kousen om trombose te voorkomen
• Soms krijg je een darmvoorbereiding

Tijdens de operatie

Op de dag van de operatie:

• Je krijgt algehele narcose
• Er worden verschillende slangetjes en monitoren geplaatst (infuus, katheter, eventueel epiduraal voor pijnbestrijding)
• De operatie duurt 3-8 uur afhankelijk van het type
• Soms wordt tijdens de operatie geconstateerd dat de tumor toch niet verwijderd kan worden (bijvoorbeeld door onverwachte uitzaaiingen). Dan wordt de operatie afgebroken

Na de operatie ga je naar de recovery of intensive care voor nauwlettende bewaking.

Herstel na de operatie

De eerste dagen (intensive care of medium care)

• Je bent de eerste 1-2 dagen op de IC of medium care voor intensieve monitoring
• Je hebt verschillende slangetjes: infuus, katheter, eventueel maagsonde en drains
• Pijnbestrijding via epiduraal of PCA-pomp
• Je mag niks eten of drinken de eerste dagen
• Ademhalingsoefeningen en hoesten zijn belangrijk
• Je wordt zo snel mogelijk geholpen om uit bed te komen

De verpleegafdeling (dag 3-14)

• Slangetjes worden stapsgewijs verwijderd
• Je mag weer voorzichtig drinken en later eten
• Opbouw van lopen en mobiliteit
• Leren omgaan met pancreasenzymcapsules
• Wondverzorging en controle op complicaties

Naar huis (na 7-14 dagen)

Je mag naar huis als:

• Je voldoende kunt eten en drinken
• Je pijn onder controle is met tabletten
• Je zelfstandig kunt mobiliseren
• Er geen complicaties zijn
• Er thuishulp is geregeld

Herstel thuis (6-12 weken)

• Week 1-2 - Rust veel, korte wandelingen, lichte activiteiten
• Week 3-6 - Geleidelijk opbouwen van activiteiten, nog niet werken
• Week 6-12 - Verdere toename conditie, mogelijk geleidelijk hervatten werk
• Na 3 maanden - Meestal bent je redelijk hersteld, maar volledige conditie kan tot 6-12 maanden duren

Controles na de operatie

• Polikliniekcontrole na 2-3 weken voor wondbeoordeling
• Bespreking van de pathologie (uitslag weefselonderzoek)
• Planning vervolgbehandeling (adjuvante chemotherapie)

Mogelijke complicaties

Operaties aan de alvleesklier zijn complex en complicaties komen relatief vaak voor. In gespecialiseerde centra ligt het complicatiepercentage rond de 30-40%, maar de meeste zijn goed te behandelen:

Vroege complicaties (eerste weken)

• Pancreasfistel (10-20%) - Lekkage van pancreassap bij de aansluiting. Kan leiden tot buikvliesontsteking. Wordt behandeld met drains en rust voor de darm
• Vertraagde maaglediging (15-20%) - De maag werkt nog niet goed. Behandeling: tijdelijk maagsonde en geduld
• Bloeding (5-10%) - Kan een nieuwe operatie nodig maken
• Infectie (10-15%) - Wondinfectie of buikinfectie. Behandeling met antibiotica
• Naadlekkage (5%) - Bij een van de aansluitingen. Kan een heroperatie nodig maken

Late complicaties (na weken tot maanden)

• Diabetes - Vooral na grote resecties kan diabetes ontstaan
• Verteringsproblemen - Door verminderde enzymproductie
• Gewichtsverlies - Komt vaak voor, goede voeding en enzymcapsules zijn belangrijk
• Dumping-syndroom - Bij Whipple: te snelle maaglediging met misselijkheid en diarree na eten

In gespecialiseerde centra met veel ervaring is de sterfte binnen 30 dagen na een Whipple-operatie 2-3%. Dit is aanzienlijk lager dan in centra met minder ervaring (5-10%).

Leven na de operatie

De meeste mensen kunnen na herstel een redelijk normaal leven leiden, maar er zijn aanpassingen nodig:

Voeding

• Neem pancreasenzymcapsules bij elke maaltijd en tussendoortje
• Eet regelmatig kleine maaltijden
• Beperk vetinname (moeilijker te verteren)
• Overleg met een diëtist voor persoonlijk advies

Diabetes management

Als je na de operatie diabetes ontwikkelt:

• Controleer regelmatig je bloedsuiker
• Mogelijk heb je insuline nodig
• Begeleiding door diabetesverpleegkundige

Fysieke activiteit

• Bouw geleidelijk op naar je normale activiteitenniveau
• Lichte tot matige beweging wordt aangemoedigd
• Luister naar je lichaam

Werk

• De meeste mensen kunnen na 2-3 maanden weer beginnen met werken
• Mogelijk eerst in deeltijd
• Zwaar fysiek werk kan langer duren

Tweede mening en keuze van ziekenhuis

Voor een grote operatie zoals een alvleesklieroperatie is het verstandig om:

• Een tweede mening te vragen - dit is altijd toegestaan en wordt gerespecteerd
• Te kiezen voor een gespecialiseerd centrum dat minimaal 20 alvleesklieroperaties per jaar doet
• Te vragen naar de resultaten van het centrum (complicaties en overleving)
• Te vragen naar ervaring van de chirurg

Betere resultaten in gespecialiseerde centra zijn wetenschappelijk aangetoond.

Veelgestelde vragen

Is de operatie de enige kans op genezing?

Ja, alleen een operatie waarbij de tumor volledig wordt verwijderd kan leiden tot genezing. Chemotherapie alleen kan de ziekte wel afremmen maar niet genezen.

Kan de operatie worden uitgesteld?

Bij alvleesklierkanker is het belangrijk om niet te lang te wachten, omdat de tumor kan groeien of uitzaaien. De operatie wordt meestal binnen 2-4 weken na besluitvorming gepland.

Kan ik ook na mijn operatie nog een normaal leven leiden?

Ja, de meeste mensen kunnen na herstel een redelijk normaal leven leiden. Je moet wel leren omgaan met pancreasenzymcapsules en mogelijk diabetes. De kwaliteit van leven is bij de meeste mensen goed.

Wat als tijdens de operatie blijkt dat de tumor niet verwijderd kan worden?

Dit gebeurt bij ongeveer 5-10% van de operaties. Dan wordt de ingreep afgebroken en gaat men over tot palliatieve behandeling met chemotherapie. Soms wordt een bypass gemaakt om problemen met voedselopname te voorkomen.

Wanneer start de chemotherapie na de operatie?

Meestal start adjuvante chemotherapie 4-8 weken na de operatie, als je voldoende hersteld bent. Dit tijdsinterval is belangrijk voor de beste resultaten.

Meer informatie

Wil je meer weten over alvleesklierkanker? Bekijk ook deze pagina's:

• Algemene behandelopties
• Chemotherapie bij alvleesklierkanker
• Stadia van alvleesklierkanker
• Prognose na operatie
• Omgaan met de behandeling