Diagnose van alvleesklierkanker: welke onderzoeken worden gedaan?

De eerste stap: naar de specialist

Als je huisarts alvleesklierkanker vermoedt op basis van je symptomen, zal hij of zij je doorverwijzen naar een MDL-arts (maag-darm-leverarts) in het ziekenhuis. Dit gebeurt meestal met spoed, binnen 1-2 weken.

Bij het eerste consult zal de specialist:

• Je klachten en medische voorgeschiedenis bespreken
• Een lichamelijk onderzoek doen
• Bloedonderzoek aanvragen
• Beeldvormende onderzoeken inplannen

Het is verstandig om iemand mee te nemen naar dit gesprek. Die persoon kan helpen om de informatie te onthouden en vragen te stellen.

Bloedonderzoek

Bloedonderzoek is vaak een van de eerste tests. Het kan geen definitieve diagnose stellen, maar geeft wel belangrijke informatie:

Leverfunctiewaarden

Deze tests controleren hoe goed je lever werkt en of de galafvoer is geblokkeerd:

• Bilirubine - Verhoogd bij geelzucht
• Alkalische fosfatase (AF) - Verhoogd bij galwegblokkade
• ALAT en ASAT - Leverenzymen die kunnen zijn verhoogd
• Gamma-GT - Vaak verhoogd bij galwegproblemen

Tumormarkers

Dit zijn stoffen die kankercellen kunnen produceren:

• CA 19-9 - De belangrijkste tumormarker bij alvleesklierkanker. Bij 80% van de patiënten is deze verhoogd. Een verhoogde waarde betekent echter niet automatisch kanker, want CA 19-9 kan ook bij andere aandoeningen verhoogd zijn
• CEA - Soms gebruikt als aanvullende marker

Tumormarkers alleen zijn niet voldoende voor een diagnose, maar kunnen wel helpen bij het volgen van de ziekte tijdens en na behandeling.

Andere bloedwaarden

• Bloedbeeld - Om bloedarmoede op te sporen
• Nierfunctie - Belangrijk voor behandelbeslissingen
• Bloedsuiker - Om diabetes te detecteren
• Stollingsfactoren - Belangrijk voor eventuele ingrepen

Beeldvormend onderzoek

Beeldvormende technieken zijn essentieel om de alvleesklier te bekijken en een tumor te ontdekken:

CT-scan (computertomografie)

Dit is het belangrijkste onderzoek voor de diagnose van alvleesklierkanker. Een CT-scan maakt gedetailleerde röntgenfoto's van je buik:

• Hoe werkt het? - Je krijgt contrastmiddel toegediend via een infuus. Daarna maak je scans in een grote ringvormige scanner. Dit duurt ongeveer 10-15 minuten
• Wat laat het zien? - De grootte en locatie van de tumor, of bloedvaten zijn aangetast, of er uitzaaiingen zijn naar lever, longen of andere organen
• Voorbereiding - Je moet nuchter zijn (6 uur niet eten, wel drinken mag). Meld altijd als je allergisch bent voor contrastmiddel of nierprob lemen hebt
• Bijwerkingen - Sommige mensen voelen een warm gevoel of metalige smaak door het contrastmiddel

Een gespecialiseerde CT-scan van de alvleesklier (pancreas-protocol CT) geeft de meest gedetailleerde beelden en is standaard bij vermoeden van alvleesklierkanker.

MRI-scan (magnetic resonance imaging)

Een MRI gebruikt magnetische velden en radiogolven om gedetailleerde beelden te maken:

• Wanneer gebruikt? - Als aanvulling op de CT, vooral om te bepalen of een operatie mogelijk is. Ook nuttig als je allergisch bent voor CT-contrastmiddel
• Wat laat het zien? - Zeer gedetailleerde beelden van weke delen, bloedvaten en galwegen
• Hoe werkt het? - Je ligt in een nauwe tunnel terwijl beelden worden gemaakt. Dit duurt 30-60 minuten en maakt veel lawaai (je krijgt oordoppen)
• Let op - Niet mogelijk als je een pacemaker hebt of metalen implantaten. Kan claustrofobisch aanvoelen

Soms wordt een speciale MRI gebruikt (MRCP - Magnetic Resonance Cholangiopancreatography) om de gal- en pancreasgangen in detail te bekijken.

Echografie (ultrasound)

Een echo is vaak het eerste beeldvormende onderzoek:

• Hoe werkt het? - Via een apparaat op je buik worden geluidsgolven gebruikt om beelden te maken
• Wat laat het zien? - Grote afwijkingen in de alvleesklier, lever of galwegen. Ook bruikbaar om vocht in de buik te detecteren
• Beperkingen - De alvleesklier ligt diep en is soms moeilijk goed te zien, vooral bij mensen met overgewicht of veel darmgas
• Voorbereiding - Je moet nuchter zijn voor het beste beeld

PET-CT scan

Dit combineert een CT-scan met een scan die stofwisseling meet:

• Wanneer gebruikt? - Om te controleren of de kanker is uitgezaaid naar andere delen van het lichaam, vooral als een operatie wordt overwogen
• Hoe werkt het? - Je krijgt een licht radioactieve suiker (FDG) toegediend via een infuus. Kankercellen gebruiken veel suiker en lichten op op de scan
• Voorbereiding - Je moet nuchter zijn en rustig blijven zitten voor de scan
• Let op - Niet geschikt voor mensen met diabetes (hoge bloedsuiker beïnvloedt het resultaat)

Endoscopisch onderzoek

Dit zijn onderzoeken waarbij een camera via je mond of huid wordt ingebracht:

Endoscopische echo (EUS - Endoscopic Ultrasound)

Dit is een combinatie van een kijkonderzoek en een echo:

• Hoe werkt het? - Een dunne slang met camera en echo-apparaat wordt via je mond ingebracht en doorgevoerd naar je maag en twaalfvingerige darm. Vanaf daar kan de alvleesklier van dichtbij worden bekeken
• Wat laat het zien? - Zeer gedetailleerde beelden van de alvleesklier en omliggende structuren
• Biopsie - Tijdens dit onderzoek kan een stukje weefsel worden afgenomen met een naald (biopsie) voor onderzoek onder de microscoop
• Sedatie - Je krijgt een kalmerend middel, waardoor je slaapt tijdens het onderzoek
• Na afloop - Je mag enkele uren niet eten of drinken en moet worden opgehaald (niet zelf rijden)

EUS is een van de beste methoden om kleine tumoren te detecteren en om weefsel af te nemen voor diagnose.

ERCP (Endoscopic Retrograde Cholangiopancreatography)

Dit onderzoek bekijkt de gal- en pancreasgangen:

• Hoe werkt het? - Een flexibele slang met camera wordt via de mond ingebracht tot in de twaalfvingerige darm. Via een kleine opening kunnen de gal- en pancreasgangen worden bekeken en eventueel behandeld
• Wanneer gebruikt? - Vooral als er een blokkade van de galwegen is die geelzucht veroorzaakt
• Behandeling - Er kan een stent (buisje) worden geplaatst om de galafvoer te herstellen
• Sedatie - Je krijgt een kalmerend middel of korte narcose
• Risico's - Kleine kans op pancreatitis (ontsteking) na de ingreep

Biopsie en weefselonderzoek

Een biopsie is het afnemen van een klein stukje weefsel om onder de microscoop te onderzoeken. Dit is de enige manier om definitief vast te stellen dat er sprake is van kanker:

Soorten biopsie

• EUS-geleide biopsie - De meest gebruikte methode, waarbij tijdens een endoscopische echo een naald door de maagwand in de tumor wordt gebracht
• CT-geleide biopsie - Een naald wordt door de huid in de tumor gebracht, onder CT-begeleiding
• Operatiebiopsie - Soms wordt pas tijdens een operatie weefsel afgenomen

Wanneer wordt een biopsie gedaan?

Niet altijd is een biopsie vóór de behandeling nodig:

• Wel biopsie - Als chemotherapie of bestraling wordt overwogen zonder operatie, of als de diagnose onduidelijk is
• Soms geen biopsie - Als de scans typische kenmerken van alvleesklierkanker laten zien en een operatie direct mogelijk is, wordt soms afgezien van een voorafgaande biopsie. Het weefsel wordt dan tijdens de operatie onderzocht

Pathologisch onderzoek

Het afgenomen weefsel wordt onderzocht door een patholoog die bepaalt:

• Of er sprake is van kanker
• Welk type kanker het is
• Hoe agressief de kankercellen zijn (gradering)
• Of er specifieke kenmerken zijn die de behandeling kunnen beïnvloeden

Stadiëring: hoe ver is de kanker gevorderd?

Na de diagnose wordt bepaald in welk stadium de kanker zich bevindt. Dit is cruciaal voor de behandelkeuze. Hiervoor wordt gekeken naar:

• T (Tumor) - De grootte en uitbreiding van de primaire tumor
• N (Nodes) - Of nabijgelegen lymfeklieren zijn aangetast
• M (Metastases) - Of de kanker is uitgezaaid naar andere organen

Op basis hiervan wordt de tumor ingedeeld als resectabel (operabel), borderline resectabel, lokaal gevorderd of gemetastaseerd. Lees meer over de stadia van alvleesklierkanker.

Multidisciplinair overleg (MDO)

Als alle onderzoeken zijn gedaan, wordt je situatie besproken in een multidisciplinair overleg. Dit is een vergadering van verschillende specialisten:

• MDL-arts (maag-darm-leverarts)
• Chirurg
• Oncoloog (kankerspecialist)
• Radioloog (scan-specialist)
• Patholoog
• Radiotherapeut (bestralingsspecialist)

Samen bepalen zij welke behandeling het meest geschikt is voor jouw situatie. Na het MDO bespreekt je behandelend arts het advies met jou en maak je gezamenlijk een behandelplan.

Hoe lang duurt het diagnostische proces?

De doorlooptijd van diagnose kan variëren, maar meestal duurt het proces 2-4 weken:

• Week 1 - Eerste consult specialist, bloedonderzoek en planning scans
• Week 2-3 - Beeldvormend onderzoek (CT, MRI, eventueel PET-scan), eventuele biopsie
• Week 3-4 - Resultaten, MDO en behandelplan

Bij vermoeden van alvleesklierkanker wordt het proces versneld uitgevoerd, omdat tijdige behandeling belangrijk is.

Tips voor het diagnostische proces

Het ondergaan van deze onderzoeken kan spannend en overweldigend zijn. Deze tips kunnen helpen:

Voorbereiding

• Maak een lijst met vragen voor je arts
• Neem iemand mee naar belangrijke gesprekken
• Noteer wat de arts zegt of neem het gesprek op (met toestemming)
• Vraag naar de planning en wanneer je uitslagen kunt verwachten

Tijdens onderzoeken

• Geef aan als je ergens bang voor bent
• Vraag uitleg over wat er gebeurt
• Laat weten als je pijn hebt of ongemakkelijk bent
• Neem rustig de tijd om te herstellen na onderzoeken

Wachten op uitslagen

• Probeer afleiding te zoeken
• Praat over je zorgen met naasten of een counselor
• Beperk googlen, dit roept vaak meer vragen op dan het beantwoordt
• Bel je arts als de onzekerheid ondraaglijk wordt

Veelgestelde vragen

Doet een biopsie pijn?

Bij een EUS-geleide biopsie krijg je sedatie, dus je voelt niets tijdens het onderzoek. Na afloop kun je lichte buikpijn hebben. Bij een CT-geleide biopsie krijg je lokale verdoving en eventueel pijnstilling.

Kunnen de onderzoeken de kanker laten uitzaaien?

Nee, dit is een veelgehoorde angst maar niet onderbouwd. Het risico dat een biopsie kankercellen verspreidt is verwaarloosbaar klein en weegt niet op tegen het belang van de diagnose.

Wat als de biopsie geen kanker laat zien maar de arts denkt dat er wel kanker is?

Soms is een biopsie fout-negatief omdat de naald niet precies in de tumor zat. Als de scans sterk wijzen op kanker, kan de biopsie worden herhaald of kan toch worden besloten tot behandeling.

Moet ik naar een gespecialiseerd ziekenhuis?

Voor de diagnose kun je meestal terecht in een algemeen ziekenhuis. Voor de behandeling, vooral bij een operatie, is een gespecialiseerd centrum met veel ervaring met alvleesklierkanker sterk aan te raden.

Meer informatie

Wil je meer weten over alvleesklierkanker? Bekijk ook deze pagina's:

• Algemene informatie over alvleesklierkanker
• Symptomen van alvleesklierkanker
• Stadia van alvleesklierkanker
• Behandeling van alvleesklierkanker
• Verschillende soorten alvleesklierkanker