Soorten alvleesklierkanker: verschillende types uitgelegd

Hoofdindeling van alvleesklierkanker

Alvleesklierkanker wordt ingedeeld op basis van het type cellen waaruit de tumor ontstaat:

• Exocriene tumoren - Ontstaan in het deel van de alvleesklier dat verteringssappen maakt (95% van alle gevallen)
• Endocriene tumoren - Ontstaan in het deel dat hormonen produceert (5% van alle gevallen)

Deze tweedeling is fundamenteel omdat beide types zich heel anders gedragen en een verschillende behandeling vereisen.

Exocriene tumoren

Verreweg de meeste gevallen van alvleesklierkanker zijn exocriene tumoren. Deze ontstaan in de cellen die verteringsenzymen produceren. Het meest voorkomende type is het adenocarcinoom.

Pancreasadenocarcinoom

Dit is de meest voorkomende vorm van alvleesklierkanker en vertegenwoordigt ongeveer 90% van alle gevallen. Het adenocarcinoom ontstaat in de klieren die pancreassap produceren. Kenmerken zijn:

• Groeit vaak snel en agressief
• Wordt meestal pas in een laat stadium ontdekt
• Kan zich snel verspreiden naar nabijgelegen organen en bloedvaten
• Geeft vaak pas symptomen als de tumor al groot is
• Komt het vaakst voor in de kop van de alvleesklier (60-70%)

Het adenocarcinoom wordt ook wel ductaal adenocarcinoom genoemd, omdat het uitgaat van de cellen in de afvoergangen (ducti) van de alvleesklier.

Plaveiselcelcarcinoom

Dit is een zeer zeldzame vorm van alvleesklierkanker. Het vertegenwoordigt minder dan 1% van alle gevallen. Deze tumoren bestaan uit plaveiselcellen, die normaal gesproken niet in de alvleesklier voorkomen. De prognose is over het algemeen slechter dan bij adenocarcinomen.

Adenosquameus carcinoom

Dit zeldzame type kanker (1-4% van de gevallen) bevat zowel kliercellen als plaveiselcellen. Het gedraagt zich meestal agressief en heeft een ongunstige prognose.

Colloid carcinoom (mucineus niet-cysteus adenocarcinoom)

Dit is een bijzondere variant die ongeveer 1-3% van de exocriene tumoren vertegenwoordigt. De tumorcellen produceren veel slijm (mucine). Deze variant heeft vaak een iets betere prognose dan het reguliere adenocarcinoom.

Acinaircelcarcinoom

Dit zeldzame type (1-2% van de gevallen) ontstaat in de acinuscellen die de verteringsenzymen produceren. Het groeit meestal trager dan een adenocarcinoom en heeft soms een iets betere prognose.

Endocriene tumoren (neuro-endocriene tumoren)

Deze tumoren ontstaan in de eilandjes van Langerhans, de cellen die hormonen zoals insuline en glucagon produceren. Ze worden ook wel neuro-endocriene tumoren (NET's) of eilandceltumoren genoemd. Hoewel ze technisch gezien ook alvleesklierkanker zijn, gedragen ze zich heel anders dan exocriene tumoren:

• Groeien meestal langzamer
• Hebben vaak een betere prognose
• Kunnen hormonen produceren die specifieke symptomen veroorzaken
• Vereisen vaak een andere behandeling

Functionerende neuro-endocriene tumoren

Deze tumoren produceren actief hormonen, wat tot specifieke symptomen leidt. De belangrijkste types zijn:

Insulinoom

Dit is de meest voorkomende functionerende NET. De tumor produceert te veel insuline, wat leidt tot:

• Lage bloedsuikerspiegel (hypoglykemie)
• Zweten, trillen en hartkloppingen
• Verwardheid of bewustzijnsverlies bij ernstige daling
• Hongergevoel

De meeste insulinomen zijn goedaardig (niet kanker), maar sommige kunnen kwaadaardig zijn.

Gastrinoom

Deze tumor produceert te veel gastrine, een hormoon dat de maag stimuleert zuur te maken. Dit veroorzaakt:

• Ernstige maagzweren die moeilijk te behandelen zijn
• Pijn in de bovenbuik
• Diarree
• Reflux en brandend maagzuur

Gastrinomen zijn vaker kwaadaardig dan insulinomen (ongeveer 60% van de gevallen).

Glucagonoom

Een zeldzame tumor die te veel glucagon produceert. Symptomen zijn:

• Hoge bloedsuikerspiegel (diabetes)
• Karakteristieke huiduitslag (necrolytische migrerende erythema)
• Gewichtsverlies
• Diarree

VIPoom

Deze tumor produceert vasoactief intestinaal peptide (VIP), wat leidt tot:

• Ernstige, waterige diarree
• Uitdroging
• Lage kaliumspiegel
• Lage maagzuurproductie

Somatostatinoom

Een zeer zeldzame tumor die somatostatine produceert. Symptomen kunnen zijn:

• Diabetes
• Galstenen
• Diarree en vettige ontlasting
• Gewichtsverlies

Niet-functionerende neuro-endocriene tumoren

Deze tumoren produceren geen overmatige hoeveelheden hormonen die symptomen veroorzaken. Ze worden daarom vaak pas ontdekt als ze groot zijn geworden of zijn uitgezaaid. De symptomen lijken meer op die van exocriene tumoren:

• Buikpijn
• Gewichtsverlies
• Geelzucht (bij tumoren in de kop van de alvleesklier)
• Misselijkheid

Andere zeldzame tumoren

Naast de genoemde types zijn er nog enkele zeer zeldzame tumoren die in de alvleesklier kunnen ontstaan:

Cystische tumoren

Deze tumoren bevatten holtes gevuld met vocht. Niet alle cystische tumoren zijn kwaadaardig, maar sommige kunnen dat worden:

• Intraductaal papillair mucineus neoplasma (IPMN) - Een cyste in de pancreasgangen die kan uitgroeien tot kanker
• Mucineus cysteus neoplasma (MCN) - Komt vooral voor bij vrouwen en kan kwaadaardig worden
• Sereus cysteus adenoom - Meestal goedaardig

Pancreatoblastoom

Een zeer zeldzame tumor die vooral bij kinderen voorkomt. Het is een agressieve vorm die snelle behandeling vereist.

Solide-pseudopapillair neoplasma

Een zeldzame tumor die voornamelijk voorkomt bij jonge vrouwen (20-30 jaar). Deze tumoren hebben meestal een goedaardige prognose als ze volledig verwijderd kunnen worden.

Lymfomen

Zeer zelden kan een lymfoom (kanker van het lymfesysteem) ontstaan in de alvleesklier. Dit wordt anders behandeld dan reguliere alvleesklierkanker.

Metastasen van andere kankers

Soms zaait kanker uit een ander orgaan (zoals nieren, longen of borst) uit naar de alvleesklier. Dit is technisch gezien geen alvleesklierkanker, maar een uitzaaiing van de oorspronkelijke tumor.

Waarom is het type belangrijk?

Het type alvleesklierkanker heeft grote invloed op verschillende aspecten van je behandeling en prognose:

Behandelkeuze

Verschillende types reageren anders op behandelingen:

• Exocriene tumoren worden voornamelijk behandeld met chirurgie en chemotherapie
• Neuro-endocriene tumoren kunnen soms beter reageren op andere behandelingen, zoals somatostatine-analogen of gerichte therapieën
• Functionerende NET's kunnen symptomatische behandeling nodig hebben om hormoonproductie te remmen

Prognose

Het type tumor beïnvloedt de vooruitzichten:

• Neuro-endocriene tumoren hebben over het algemeen een betere prognose dan adenocarcinomen
• Sommige zeldzame varianten (zoals colloid carcinoom) kunnen een iets betere prognose hebben
• Agressieve types zoals adenosquameus carcinoom hebben vaak een slechtere prognose

Groeisnelheid

Verschillende types groeien aan een ander tempo:

• Adenocarcinomen groeien meestal snel en agressief
• Neuro-endocriene tumoren groeien vaak trager
• Dit beïnvloedt hoe snel behandeling moet starten en welke opties beschikbaar zijn

Hoe wordt het type bepaald?

Om te bepalen welk type alvleesklierkanker je hebt, zijn verschillende onderzoeken nodig:

Biopsie en pathologie

De definitieve diagnose wordt gesteld door een patholoog die weefsel van de tumor onder de microscoop bekijkt. Dit gebeurt via:

• Een biopsie voor de operatie (bijvoorbeeld met een naald tijdens een endoscopische echo)
• Onderzoek van weefsel dat tijdens een operatie is verwijderd

De patholoog kijkt naar de vorm en het type cellen en kan vaak precies bepalen welk soort tumor het is.

Immunohistochemie

Dit is een speciale kleuring van het weefsel die helpt om verschillende celtypen te herkennen. Dit is vooral belangrijk om onderscheid te maken tussen:

• Exocriene en endocriene tumoren
• Primaire alvleesklierkanker en metastasen van andere kankers
• Verschillende subtypes van neuro-endocriene tumoren

Bloedonderzoek

Bij vermoeden van een neuro-endocriene tumor kunnen hormoonspiegels in het bloed worden gemeten:

• Insuline en C-peptide (bij vermoeden van insulinoom)
• Gastrine (bij gastrinoom)
• Glucagon (bij glucagonoom)
• Chromogranine A (algemene marker voor NET's)

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen exocriene en endocriene alvleesklierkanker?

Exocriene tumoren ontstaan in het deel van de alvleesklier dat verteringssappen maakt en zijn het meest voorkomend (95%). Endocriene tumoren ontstaan in cellen die hormonen produceren, groeien meestal trager en hebben vaak een betere prognose.

Kan alvleesklierkanker goedaardig zijn?

De meeste vormen van alvleesklierkanker zijn kwaadaardig. Sommige cystische tumoren en de meeste insulinomen kunnen echter goedaardig zijn. Bij twijfel is altijd nader onderzoek en soms operatie nodig.

Is het type alvleesklierkanker erfelijk?

Het type kanker zelf is niet erfelijk, maar sommige mensen hebben een erfelijk verhoogd risico op alvleesklierkanker door genetische syndromen. Het type tumor dat ontstaat hangt meestal niet af van erfelijkheid.

Verandert het type alvleesklierkanker tijdens de ziekte?

Het basistype verandert niet, maar tumorcellen kunnen wel veranderen in eigenschappen zoals groeisnelheid of gevoeligheid voor behandeling. Daarom wordt bij uitzaaiingen soms opnieuw weefsel onderzocht.

Meer informatie

Wil je meer weten over alvleesklierkanker? Bekijk ook deze pagina's:

• Algemene informatie over alvleesklierkanker
• Symptomen van alvleesklierkanker
• Hoe wordt alvleesklierkanker gediagnosticeerd?
• Behandeling van alvleesklierkanker
• Stadia van alvleesklierkanker