Biopsie van de alvleesklier

Waarom een biopsie?

Beeldvormend onderzoek zoals CT en MRI kan afwijkingen laten zien, maar kunnen niet altijd met zekerheid zeggen of iets kwaadaardig is. Een biopsie geeft definitief uitsluitsel. Redenen voor een biopsie zijn:

• Verdenking op alvleesklierkanker - Om de diagnose te bevestigen voor start van behandeling
• Onduidelijke massa - Als beeldvorming niet duidelijk maakt of het kanker, ontsteking of iets anders is
• Cysten karakteriseren - Om te bepalen of een cyste risico op kwaadaardige ontaarding heeft
• Auto-immuun pancreatitis - Om deze vorm van ontsteking te bevestigen

Niet altijd is een biopsie nodig. Als beeldvorming duidelijk alvleesklierkanker laat zien en de tumor operabel is, kan direct geopereerd worden. Het weefsel wordt dan tijdens de operatie onderzocht.

Verschillende methoden

Er zijn verschillende manieren om weefsel uit de alvleesklier te krijgen:

EUS-geleid (via endo-echografie)

Dit is de meest gebruikte methode. Via endo-echografie (EUS) wordt een dunne naald door de maag- of darmwand in de alvleesklier gebracht. De arts ziet de naald realtime op het echo-scherm en kan zeer gericht prikken. Voordelen:

• Hoge nauwkeurigheid
• Veilig omdat grote bloedvaten gemeden kunnen worden
• Kan kleine afwijkingen bereiken
• Geschikt voor lymfeklieren rondom de alvleesklier

Percutaan (door de huid)

Met begeleiding van CT of echografie wordt een naald door je buikhuid tot in de alvleesklier gebracht. Dit wordt minder vaak gedaan omdat:

• Er risico is op verspreiden van tumorcellen langs de naald
• Het moeilijker is om bloedvaten te vermijden
• De kans op complicaties iets hoger is

Het wordt vooral gebruikt als EUS niet mogelijk is of als een afwijking gemakkelijker via de huid te bereiken is.

Chirurgisch

Tijdens een operatie kan de chirurg direct weefsel afnemen. Dit gebeurt bijvoorbeeld:

• Als er toch al geopereerd wordt
• Bij laparoscopische verkenning (kijkoperatie)
• Als andere methoden niet succesvol waren

FNA versus core biopsie

Er zijn twee typen naalden:

FNA (Fine Needle Aspiration)

Een zeer dunne naald zuigt cellen op. Dit geeft losse cellen voor onderzoek. Voordelen:

• Veilig met lage kans op complicaties
• Vaak voldoende voor diagnose van kanker

Nadeel is dat soms te weinig materiaal wordt verkregen.

Core biopsie

Een iets dikkere naald neemt een klein staafje weefsel. Dit behoudt de structuur van het weefsel. Voordelen:

• Meer materiaal voor onderzoek
• Betere beoordeling van weefselarchitectuur
• Geschikter voor auto-immuun pancreatitis

Het risico op bloeding is iets hoger dan bij FNA.

Voorbereiding

De voorbereiding hangt af van de methode:

Voor EUS-geleide biopsie

• Nuchter zijn (6 uur niet eten of drinken)
• Bloedverdunners stoppen (in overleg met arts)
• Bloedonderzoek om stolling te controleren
• Begeleiding regelen (je krijgt verdoving)

Voor percutane biopsie

• Nuchter zijn
• Bloedverdunners stoppen
• Soms antibiotica preventief

Tijdens de procedure

EUS-geleide biopsie

Je krijgt verdoving via een infuus. De endoscoop met echokop wordt ingebracht. Als de afwijking in beeld is, wordt de naald door de darm- of maagwand in de alvleesklier gebracht. Er worden meestal meerdere passes gemaakt om voldoende materiaal te krijgen. Je voelt hier door de verdoving niets van. De procedure duurt 30-60 minuten.

Percutane biopsie

Je ligt op de CT- of echo-tafel. De huid wordt verdoofd met lokale anesthesie. Via een kleine snee wordt de biopsie-naald ingebracht tot in de alvleesklier. Je voelt druk maar geen pijn. De procedure duurt 15-30 minuten.

Na de procedure

Na een EUS-geleide biopsie kom je bij in de verkoeverkamer. Na een percutane biopsie blijf je enkele uren in observatie. Algemene adviezen:

• Rust houden de eerste 24 uur
• Niet autorijden na verdoving
• Beginnen met lichte voeding
• Zware lichamelijke inspanning vermijden

Lichte buikpijn is normaal en verdwijnt meestal binnen een dag.

Risico's en complicaties

Biopsie van de alvleesklier is relatief veilig, maar heeft risico's:

Pancreatitis

Dit is de meest voorkomende complicatie (1-2% van gevallen). Het ontstaat door irritatie van de alvleesklier. Symptomen zijn buikpijn, misselijkheid en braken. De meeste gevallen zijn mild en genezen met rust en pijnstilling.

Bloeding

Bloeding komt zelden voor (minder dan 1%). Kleine bloedingen stoppen vanzelf. Grotere bloedingen kunnen behandeling nodig hebben.

Infectie

Het risico op infectie is laag. Symptomen zijn koorts en toenemende buikpijn.

Tumor seeding

Bij percutane biopsie is er theoretisch risico dat tumorcellen langs de naaldweg verspreiden. Dit komt zeer zelden voor bij EUS-geleide biopsie omdat de naald via de darmwand gaat die later wordt verwijderd bij operatie.

Wanneer contact opnemen

Bel het ziekenhuis bij:

• Hevige buikpijn
• Koorts boven 38,5°C
• Braken van bloed
• Duizeligheid of flauwvallen

Uitslag en interpretatie

Het weefsel gaat naar de patholoog voor microscopisch onderzoek. Dit duurt meestal 3-7 dagen. Mogelijke uitslagen:

Maligne (kwaadaardig)

Er zijn kankercellen gevonden. De patholoog beschrijft het type kanker. Bij alvleesklierkanker is het meestal een adenocarcinoom. Deze uitslag betekent dat er kanker is en behandeling nodig is.

Benigne (goedaardig)

Geen kankercellen gezien. Dit kan betekenen:

• Er is echt geen kanker
• De naald heeft de tumor gemist (vals negatief)

Als er sterke verdenking op kanker blijft ondanks negatieve biopsie, kan herhaling of ander onderzoek nodig zijn.

Niet-conclusief

Te weinig materiaal of onduidelijke cellen. Dan kan een nieuwe biopsie nodig zijn.

Auto-immuun pancreatitis

Specifieke ontstekingscellen en fibrose. Dit wijst op auto-immuun pancreatitis, wat behandelbaar is met steroïden.

Beperkingen van biopsie

Een biopsie is niet perfect:

• Vals negatief - Kanker kan gemist worden als de naald net naast de tumor prikt (10-20% kans)
• Te weinig materiaal - Soms is het monster te klein voor een definitieve diagnose
• Niet altijd nodig - Bij duidelijk operabele tumoren wordt vaak direct geopereerd zonder voorafgaande biopsie

Je arts weegt af wanneer een biopsie wel en niet zinvol is.

Conclusie

Biopsie van de alvleesklier is een waardevol hulpmiddel voor het stellen van een definitieve diagnose. EUS-geleide biopsie is de meest gebruikte methode vanwege de hoge nauwkeurigheid en veiligheid. Hoewel er risico's zijn, zijn complicaties zeldzaam. Een biopsie geeft zekerheid over de aard van een afwijking en helpt bij het bepalen van de juiste behandeling. Toch is een biopsie niet altijd noodzakelijk, en je arts beslist op basis van je specifieke situatie of het onderzoek zinvol is.

Gerelateerde pagina's

• Overzicht diagnose en behandeling
• Endo-echografie (EUS)
• CT-scan van de alvleesklier
• Alvleesklierkanker
• Operaties aan de alvleesklier

Bronnen

• European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) - Guidelines on EUS-guided tissue acquisition
• American Society for Gastrointestinal Endoscopy (ASGE)
• Nederlandse Vereniging voor Maag-Darm-Leverartsen (NVMDL)
• UpToDate - Pancreatic biopsy