GLP-1 medicijnen en hartfalen

Wat is hartfalen?

Hartfalen betekent dat het hart niet goed genoeg pompt om aan de behoeften van het lichaam te voldoen. Er zijn twee hoofdtypen:

• HFrEF: Hartfalen met verminderde pompfunctie (ejectiefractie <40%)
• HFpEF: Hartfalen met behouden pompfunctie (ejectiefractie ≥50%)

HFpEF komt vaak voor bij oudere patiënten met overgewicht, hoge bloeddruk en diabetes - precies de groep die ook baat kan hebben bij GLP-1 medicijnen.

Het STEP-HFpEF onderzoek

De STEP-HFpEF studie (2023) onderzocht semaglutide 2,4 mg (Wegovy) bij patiënten met HFpEF en obesitas:

Resultaten

• Symptoomverbetering: Significante verbetering in hartfalen-symptomen
• Inspanningsvermogen: Meer meters gelopen in 6-minuten wandeltest
• Gewichtsverlies: Gemiddeld 13% gewichtsverlies
• Kwaliteit van leven: Duidelijke verbetering

Mechanismen

De voordelen komen waarschijnlijk door:

• Gewichtsverlies vermindert belasting van het hart
• Vermindering van vetophoping rond het hart
• Betere bloeddrukcontrole
• Anti-inflammatoire effecten

Cardiovasculaire bescherming

GLP-1 medicijnen hebben bewezen voordelen voor hart en vaten:

Voor wie geschikt?

Mogelijk voordeel bij

• Hartfalen met behouden pompfunctie (HFpEF)
• Overgewicht of obesitas
• Diabetes type 2 met cardiovasculair risico
• Stabiel hartfalen

Voorzichtigheid bij

• Ernstig hartfalen (NYHA klasse IV)
• Onlangs gedeccompenseerd
• Hartfalen met verminderde pompfunctie (minder bewijs)

Gerelateerde informatie

• GLP-1 bij diabetes type 2
• GLP-1 en de nieren
• Wegovy
• Ozempic

SELECT studie: semaglutide beschermt het hart ook zonder diabetes

De SELECT studie (2023) onderzocht semaglutide 2,4 mg bij patiënten met overgewicht of obesitas en bestaande hart- en vaatziekten, maar ZONDER diabetes. Resultaten:

• 20% reductie in hartinfarct, beroerte en cardiovasculaire sterfte
• 18% minder ziekenhuisopnames voor hartfalen
• Dit was de eerste studie die cardiovasculaire bescherming aantoonde bij niet-diabetici
• Gemiddeld gewichtsverlies: 9,4% versus 0,9% in de placebogroep

Hartfalen in Nederland

Hartfalen treft in Nederland ongeveer 250.000 mensen. Elk jaar worden circa 36.000 nieuwe gevallen vastgesteld. HFpEF is de meest voorkomende vorm bij ouderen en is sterk geassocieerd met overgewicht, diabetes en hoge bloeddruk — precies de patiëntengroepen die ook baat hebben bij GLP-1 medicijnen.

Bijwerkingen relevant voor hartpatiënten

• Misselijkheid en verminderde vochtinname — risico op dehydratie bij patiënten die plaspillen (diuretica) gebruiken
• Lichte stijging hartfrequentie — 2-3 slagen/min, doorgaans klinisch niet relevant
• Bloeddrukdaling — bij bestaande bloeddrukbehandeling aanpassing nodig
• Gewichtsverlies — doorgaans gunstig bij hartfalen door afname cardiale belasting

Veelgestelde vragen over GLP-1 en hartfalen

Mag ik Ozempic gebruiken als ik hartfalen heb?

Bij HFpEF met overgewicht tonen studies positieve effecten. Bespreek altijd met uw cardioloog.

Beschermt Wegovy het hart?

Ja, de SELECT studie toonde 20% minder cardiovasculaire events, ook zonder diabetes.

Wat is HFpEF?

Hartfalen met behouden pompfunctie — het hart pompt normaal maar vult zich slecht.

Kan ik GLP-1 combineren met bètablokkers?

Ja, geen ernstige interacties.

Is er bewijs voor GLP-1 bij HFrEF?

Het bewijs is minder sterk dan bij HFpEF.

GLP-1 en hartfalen: mechanismen op celniveau

Naast het gewichtsverlies zijn er directe cardioprotectieve mechanismen van GLP-1 medicijnen onderzocht:

• Anti-inflammatoire effecten — verlaging van CRP en pro-inflammatoire cytokines
• Endotheliale bescherming — verbetering van de functie van bloedvatwanden
• Vermindering pericardvet — vet rondom het hart neemt af
• Betere diastolische functie — het hart vult zich beter (relevant bij HFpEF)
• Verlaging sympathische activiteit — minder stress op het hart

Of deze directe harteffecten bijdragen bovenop het gewichtsverlies is nog onderwerp van onderzoek. Lopende studies zoals FLOW (semaglutide bij chronische nierziekte) en verdere HFpEF-trials zullen hier meer duidelijkheid over geven.

Samenvatting GLP-1 medicijnen en hartfalen

GLP-1 medicijnen — met name semaglutide — hebben bewezen voordelen bij hartfalen met behouden pompfunctie (HFpEF) en overgewicht. De STEP-HFpEF studie toonde significante verbetering van symptomen, inspanningsvermogen en kwaliteit van leven. De SELECT studie toonde bovendien 20% minder cardiovasculaire events bij niet-diabetici met overgewicht.

GLP-1 medicijnen zijn bij hartpatiënten veilig te gebruiken, maar voorzichtigheid is geboden bij ernstig hartfalen of recente decompensatie. Overleg altijd met uw cardioloog of GLP-1 in uw specifieke situatie geschikt is. De combinatie van gewichtsverlies, ontstekingsremming en betere bloeddrukcontrole maakt GLP-1 tot een veelbelovende therapie bij HFpEF.

Gerelateerd: Wegovy | Ozempic | GLP-1 overzicht

Praktisch advies voor patiënten

Bij alvleesklieraandoeningen en de bijbehorende medicijnen gelden enkele algemene adviezen die van toepassing zijn ongeacht het specifieke medicijn of de aandoening:

• Houd een medicatiedagboek bij — noteer wanneer u welke medicijnen inneemt, eventuele bijwerkingen en uw bloedsuikerwaarden (indien van toepassing). Dit is waardevolle informatie voor uw arts bij controleafspraken.
• Informeer alle zorgverleners — vertel uw huisarts, apotheker én tandarts welke medicijnen u gebruikt. Interacties kunnen onverwacht optreden.
• Ga niet op eigen initiatief stoppen of de dosis aanpassen — dit geldt zowel voor insuline als voor GLP-1 medicijnen en enzymsuppletie. Overleg altijd met uw behandelend arts.
• Sla geen controleafspraken over — regelmatige monitoring (bloedtests, gewicht, bloeddruk) is essentieel om de behandeling tijdig bij te stellen.
• Maak gebruik van patiëntenondersteuning — veel fabrikanten bieden gratis instructievideos en telefonische ondersteuning aan via de apotheker of behandelaar.
• Bewaar medicijnen correct — onjuiste bewaring (bijv. bevriezen van GLP-1 pennen) maakt medicijnen onwerkzaam. Lees altijd de bijsluiter.

Een goed zorgplan, betrokkenheid van de patiënt en een open communicatie met het behandelteam zijn de sleutels tot succesvolle behandeling van alvleesklieraandoeningen en hun metabole gevolgen.

GLP-1 bij hartfalen: praktische samenvatting

GLP-1 medicijnen bieden bij hartfalen met overgewicht meerdere voordelen tegelijk: ze verminderen het lichaamsgewicht, verlagen de bloeddruk, remmen ontsteking en verbeteren de diastolische functie van het hart. Voor patiënten met HFpEF en obesitas is semaglutide (Ozempic of Wegovy) momenteel het best onderzochte en meest veelbelovende middel.

Cardiologen raden aan GLP-1 medicijnen toe te passen bij geschikte hartfalenpatiënten als onderdeel van een bredere behandelstrategie met diuretica, bètablokkers, ACE-remmers of ARNI's, en SGLT-2 remmers. De combinatie van SGLT-2 remmers en GLP-1 medicijnen is bijzonder veelbelovend voor patiënten met hartfalen, diabetes en overgewicht.

Heeft u hartfalen en overgewicht of diabetes? Vraag uw cardioloog of internist of GLP-1 therapie een geschikte optie is voor uw situatie.

Gerelateerd: Ozempic | Wegovy | Alle GLP-1 medicijnen