GLP-1 medicijnen en schildklierproblemen: wat moet je weten?

De schildklierwaarschuwing in de bijsluiter

Alle GLP-1 medicijnen bevatten een zogenaamde "black box warning" (zwarte kader waarschuwing) over schildkliertumoren:

Waarom deze waarschuwing?

De waarschuwing is gebaseerd op studies bij ratten en muizen waarin GLP-1 medicijnen schildkliertumoren veroorzaakten. Hoewel er belangrijke verschillen zijn tussen knaagdieren en mensen, wordt uit voorzorg de waarschuwing gegeven.

Geldt dit voor alle GLP-1 medicijnen?

Ja, de waarschuwing geldt voor alle GLP-1 receptor agonisten:

• Semaglutide (Ozempic, Wegovy, Rybelsus)
• Tirzepatide (Mounjaro, Zepbound)
• Liraglutide (Victoza, Saxenda)
• Dulaglutide (Trulicity)
• Exenatide (Byetta, Bydureon)

Wat tonen de dierstudies?

Bevindingen bij ratten

In studies met ratten werden de volgende effecten gezien:

• Dosis-afhankelijke toename van schildklier C-cel tumoren
• Ontwikkeling van medullair schildkliercarcinoom (MTC)
• De tumoren traden op bij doseringen die relevant zijn voor mensen

Waarom reageren ratten anders?

Er zijn belangrijke verschillen tussen ratten en mensen:

• Meer GLP-1 receptoren: Ratten hebben veel meer GLP-1 receptoren op hun schildklier C-cellen dan mensen
• Verschillende respons: De C-cellen van knaagdieren reageren sterker op GLP-1 stimulatie
• Levensduur studie: Ratten werden hun hele leven blootgesteld, wat overeenkomt met decennia bij mensen

Betekenis voor mensen

De relevantie van deze bevindingen voor mensen is onduidelijk. Menselijke schildklier C-cellen hebben veel minder GLP-1 receptoren en reageren anders op GLP-1 stimulatie. Desondanks wordt voorzichtigheid betracht.

Wat weten we bij mensen?

Klinische studies

Grote klinische studies met GLP-1 medicijnen hebben geen verhoogd risico op schildklierkanker aangetoond:

• SUSTAIN-6 studie (semaglutide): Geen toename van schildkliertumoren
• LEADER studie (liraglutide): Geen significant verhoogd risico
• SURPASS studies (tirzepatide): Geen signalen van schildkliertumoren

Post-marketing surveillance

Na marktintroductie worden miljoenen gebruikers gevolgd:

• Tot nu toe geen duidelijke toename van MTC gemeld
• Wel individuele meldingen, maar geen causaal verband aangetoond
• Monitoring wordt voortgezet

Langetermijndata

Een belangrijke beperking is dat we nog geen langetermijndata hebben van decennia GLP-1 gebruik. Schildklierkanker kan jaren duren om zich te ontwikkelen, dus blijft voorzichtigheid geboden.

Medullair schildkliercarcinoom (MTC)

Wat is MTC?

Medullair schildkliercarcinoom is een zeldzame vorm van schildklierkanker:

• Maakt 3-4% van alle schildklierkanker uit
• Ontstaat uit de C-cellen (parafolliculaire cellen) van de schildklier
• Produceert het hormoon calcitonine
• Kan erfelijk zijn (25% van de gevallen)

Erfelijk vs. sporadisch MTC

Symptomen van MTC

• Knobbel of zwelling in de hals
• Heesheid
• Slikproblemen
• Benauwdheid of ademhalingsproblemen
• Diarree (door hormoonproductie)
• Flushing (rood aanlopen)

MEN2-syndroom

Wat is MEN2?

Multiple Endocrine Neoplasia type 2 (MEN2) is een erfelijk syndroom dat tumoren veroorzaakt in meerdere klieren:

MEN2A (meest voorkomend)

• Medullair schildkliercarcinoom (bijna 100%)
• Feochromocytoom (bijniertumor, 50%)
• Hyperparathyreoïdie (20-30%)

MEN2B (zeldzamer, agressiever)

• Medullair schildkliercarcinoom (100%)
• Feochromocytoom (50%)
• Kenmerkend uiterlijk: lange, slanke bouw
• Neuromen op lippen en tong

Erfelijkheid

MEN2 wordt autosomaal dominant overgeërfd:

• 50% kans om het door te geven aan kinderen
• Veroorzaakt door mutaties in het RET-gen
• Genetische test kan de diagnose bevestigen

Wie mag GLP-1 medicijnen niet gebruiken?

Absolute contra-indicaties

• Persoonlijke voorgeschiedenis van MTC: Als je zelf medullair schildkliercarcinoom hebt of hebt gehad
• MEN2-syndroom: Als bij jou MEN2A of MEN2B is vastgesteld
• Familiegeschiedenis van MTC: Als een eerstegraads familielid (ouder, broer, zus, kind) MTC heeft gehad

Voorzichtigheid geboden

Overleg met je arts bij:

• Schildkliernoduli (knobbels in de schildklier)
• Verhoogde calcitoninewaarden
• Andere schildklieraandoeningen
• Familiegeschiedenis van andere schildklierproblemen

Screening voor gebruik

Je arts zal voor het voorschrijven van GLP-1 medicijnen vragen naar:

• Je persoonlijke medische geschiedenis
• Familiegeschiedenis van schildklierkanker
• Bekende schildklierproblemen

Symptomen om op te letten

Tijdens het gebruik van GLP-1 medicijnen is het verstandig om alert te zijn op mogelijke schildklierproblemen:

Neem contact op met je arts bij:

• Zwelling in de hals: Een bult of knobbel die je kunt voelen of zien
• Slikproblemen: Moeite met slikken of gevoel dat er iets vastzit
• Heesheid: Aanhoudende verandering in je stem (langer dan 2 weken)
• Ademhalingsproblemen: Benauwdheid of piepende ademhaling
• Pijn in de hals: Vooral bij slikken of drukken

Andere symptomen die kunnen wijzen op schildklierproblemen

• Onverklaarbare diarree
• Hartkloppingen
• Zweten of warmte-intolerantie
• Onbedoeld gewichtsverlies (buiten het Ozempic-effect)
• Tremor (trillen)

Schildkliercontroles bij GLP-1 gebruik

Worden routinecontroles aanbevolen?

Nee, routinematige schildkliercontroles worden niet aanbevolen voor alle GLP-1 gebruikers:

• Calcitoninemetingen zijn niet zinvol als screeningstest
• Echografie wordt alleen gedaan bij klinische indicatie
• Er is geen bewijs dat monitoring nuttig is

Wanneer wel onderzoek?

Schildklieronderzoek is wel geïndiceerd bij:

• Nieuwe symptomen zoals zwelling of heesheid
• Voelbare knobbel in de schildklier
• Familiegeschiedenis van schildklierkanker (vooraf aan behandeling)
• Ongerustheid die de levenskwaliteit beïnvloedt

Onderzoeksmogelijkheden

• Lichamelijk onderzoek: Palpatie van de schildklier
• Echografie: Visualisatie van knobbels
• Bloedonderzoek: TSH, calcitonine (bij verdenking MTC)
• Punctie: Bij verdachte knobbels
• Genetische test: Bij vermoeden van MEN2

Veelgestelde vragen

Gerelateerde informatie

• Ozempic bijwerkingen
• GLP-1 en de alvleesklier
• Lange termijn effecten van GLP-1
• GLP-1 medicijnen overzicht