Echografie van de alvleesklier

Wat is echografie?

Echografie, ook wel ultrageluid genoemd, gebruikt geluidsgolven om beelden van je organen te maken. Deze geluidsgolven zijn te hoog voor het menselijk oor. De echoscopist brengt een transducer (een soort microfoon) op je buik aan. Deze stuurt geluidsgolven uit en vangt de weerkaatsingen op. Een computer zet deze signalen om in beelden op een scherm.

Verschillende weefsels kaatsen geluid anders terug. Daardoor zijn op het scherm verschillende structuren te zien: de alvleesklier, lever, galwegen, milt, nieren en bloedvaten. Vocht, zoals in cysten, ziet er zwart uit. Dicht weefsel, zoals organen, verschijnt in grijstinten.

Wanneer wordt een echografie gebruikt?

Je arts kan een echografie aanvragen bij verschillende klachten en vermoedens:

• Acute buikpijn - Vooral bij vermoeden van galstenen of alvleesklierontsteking
• Geelzucht - Om de oorzaak van een verstopte galweg te zoeken
• Verhoogde leverwaarden of alvleesklierwenzymen - Als bloedonderzoek afwijkingen laat zien
• Onverklaard gewichtsverlies - Bij verdenking op een tumor
• Controle na eerdere afwijkingen - Bijvoorbeeld opvolging van cysten

Een echografie is vaak de eerste keuze omdat het snel, veilig en goedkoop is. Bij onduidelijke beelden of vermoeden van ernstiger problematiek volgt vaak een CT-scan of MRI.

Voorbereiding op de echografie

Voor een goede echografie is het belangrijk dat je nuchter bent. Je krijgt meestal de instructie om:

• 6 uur niet eten - Dit voorkomt dat je darmen vol gas zitten, wat het zicht belemmert
• Niet roken - Ook roken kan leiden tot meer gas in de darmen
• Wel water drinken - Klein slokjes water mogen meestal wel, tenzij anders aangegeven
• Medicijnen innemen - Tenzij je arts iets anders zegt, neem je gewone medicijnen in met wat water

Kom op tijd en neem je verwijsbrief mee. Als je vragen hebt over de voorbereiding, bel dan van tevoren naar de afdeling radiologie.

Tijdens het onderzoek

Een echografie van de buik duurt meestal 15 tot 30 minuten. Het verloop is als volgt:

1. Kledij - Je moet je bovenkleding uittrekken. Je mag een badjas aan of krijgt een laken om je heen.
2. Op de onderzoekstafel - Je ligt op je rug op een onderzoeksbed. Soms moet je op je zij draaien voor betere beelden.
3. Gel - De echoscopist brengt koude gel aan op je buik. Deze gel zorgt voor goed contact tussen de transducer en je huid.
4. Scannen - De echoscopist beweegt de transducer over je buik en bekijkt verschillende organen. Soms drukt dit wat, vooral als je pijn hebt of gespannen bent.
5. Ademhaling - Je moet soms diep inademen en je adem inhouden. Dit brengt organen in een betere positie.
6. Foto's maken - Van interessante beelden worden foto's gemaakt voor het verslag.

Het onderzoek is pijnloos, al kan de druk van de transducer oncomfortabel zijn als je buikpijn hebt. De echoscopist vertelt vaak wat hij of zij ziet, maar geeft meestal geen definitieve diagnose. Een radioloog beoordeelt de beelden achteraf en stuurt een verslag naar je verwijzend arts.

Wat kan een echografie zien?

Een echografie kan verschillende afwijkingen aan de alvleesklier en omliggende organen laten zien:

Galstenen

Echografie is uitstekend voor het opsporen van galstenen. Deze zijn goed zichtbaar als heldere plekken in de galblaas of galgang. Galstenen zijn een belangrijke oorzaak van acute pancreatitis.

Vergrote of ontstoken alvleesklier

Bij acute pancreatitis kan de alvleesklier gezwollen en ontstoken zijn. Dit is soms zichtbaar op de echografie, maar niet altijd. De alvleesklier kan ook onduidelijk begrensd zijn door vochtophoping eromheen.

Cysten en pseudocysten

Cysten zijn goed zichtbaar als donkere, ronde structuren. Pseudocysten na een pancreatitis kunnen ook worden gezien. De echografie kan de grootte meten en helpen bij het volgen van cysten.

Tumoren

Grotere tumoren in de alvleesklier kunnen zichtbaar zijn als afwijkende gebieden met een andere structuur. Kleine tumoren zijn echter moeilijk te zien met echografie. Bij verdenking op kanker volgt vaak een CT-scan of MRI.

Verwijde galwegen

Als een galweg verstopt is door een steen of tumor, kan deze verwijden. Dit is goed zichtbaar op echografie. Het helpt de arts om te bepalen of er een verstopping is en waar deze zich bevindt.

Vocht in de buik (ascites)

Bij ernstige pancreatitis of gevorderde kanker kan er vocht in de buikholte zitten. Dit is zichtbaar als donkere vloeistof tussen de organen.

Beperkingen van echografie

Hoewel echografie veel voordelen heeft, zijn er ook beperkingen:

• Darmen in de weg - De alvleesklier ligt diep in je buik, achter de maag en darmen. Gas in de darmen blokkeert geluidsgolven, waardoor het zicht beperkt is. Bij veel mensen is de alvleesklier maar gedeeltelijk of helemaal niet goed te zien.
• Lichaamsgewicht - Bij mensen met overgewicht is de alvleesklier moeilijker te bereiken met geluidsgolven.
• Ervaring afhankelijk - De kwaliteit van een echografie hangt sterk af van de ervaring van de echoscopist.
• Kleine afwijkingen - Kleine tumoren of subtiele ontstekingen zijn vaak niet goed zichtbaar.
• Geen definitieve diagnose - Een echografie geeft wel aanwijzingen, maar vaak is aanvullend onderzoek nodig voor zekerheid.

Als de echografie onduidelijk is of de arts meer informatie nodig heeft, volgt meestal een CT-scan of MRI. Deze technieken geven gedetailleerdere beelden.

Na het onderzoek

Direct na de echografie kun je naar huis. Je kunt meteen weer normaal eten en drinken. De echoscopist maakt een verslag met beelden. Dit wordt gestuurd naar de radioloog voor beoordeling. De radioloog schrijft een eindverslag dat naar je verwijzend arts gaat.

Meestal hoor je binnen een paar dagen tot een week de uitslag. Bij spoedeisende situaties kan het sneller. Neem contact op met je arts als je vragen hebt over de uitslag of als je nieuwe klachten krijgt.

Voor- en nadelen samengevat

Voordelen

• Veilig en pijnloos
• Geen straling
• Snel beschikbaar
• Relatief goedkoop
• Uitstekend voor galstenen en cysten
• Kan meteen worden herhaald als nodig

Nadelen

• Alvleesklier vaak moeilijk te zien
• Beperkt bij darmen vol gas of overgewicht
• Kleine afwijkingen moeilijk te detecteren
• Afhankelijk van ervaring echoscopist
• Vaak aanvullend onderzoek nodig

Conclusie

Echografie is een waardevol en veilig eerste onderzoek bij vermoeden van alvleesklieraandoeningen. Het is vooral goed voor het opsporen van galstenen, verwijde galwegen en cysten. De beperkingen door gas in darmen en de diepe ligging van de alvleesklier maken dat vaak aanvullend onderzoek met CT of MRI nodig is. Toch blijft echografie een belangrijk hulpmiddel in de diagnostiek, vooral omdat het snel en zonder risico's kan worden ingezet.

Gerelateerde pagina's

• Overzicht diagnose en behandeling
• Bloedonderzoek bij alvleesklieraandoeningen
• CT-scan van de alvleesklier
• MRI van de alvleesklier
• Endo-echografie (EUS)

Bronnen

• Nederlandse Vereniging voor Radiologie (NVvR)
• Nederlandse Vereniging voor Maag-Darm-Leverartsen (NVMDL)
• Radiological Society of North America (RSNA) - Patient information
• UpToDate - Imaging of acute pancreatitis