Buikpijn rechtsonder: oorzaken en wanneer naar de dokter

Welke organen zitten rechtsonder in de buik?

In de rechter onderbuik bevinden zich verschillende organen die pijn kunnen veroorzaken:

• Blindedarm (appendix): Klein buisvormig aanhangsel van de dikke darm
• Rechter eierstok en eileider: Bij vrouwen, belangrijk voor voortplanting
• Rechter lies: Gebied waar buikwand en bovenbeen samenkomen
• Dunne darm: Laatste deel van de dunne darm (terminale ileum)
• Dikke darm: Begin van de dikke darm (coecum en opstijgende colon)
• Rechter ureter: Buis van nier naar blaas (pijn kan uitstralen)

Blindedarmontsteking: de belangrijkste oorzaak

Blindedarmontsteking (appendicitis) is de meest voorkomende en ernstigste oorzaak van acute pijn rechtsonder. Het is een medisch spoedgeval dat operatief behandeld moet worden.

Wat is blindedarmontsteking?

De blindedarm raakt ontstoken en gezwollen door een verstopping. Dit kan door:

• Ontlasting die de opening blokkeert
• Gezwollen lymfeklieren door infectie
• Vreemde voorwerpen (zeldzaam)

Als de blindedarm niet op tijd wordt verwijderd, kan deze scheuren (perforeren). Dan komt er ontstoken materiaal in de buikholte, wat levensbedreigend kan zijn (buikvliesontsteking/peritonitis).

Klassieke symptomen blindedarmontsteking

De typische ontwikkeling van symptomen:

1. Pijn begint rond de navel: Vage, doffe pijn in het midden van de buik
2. Pijn verplaatst naar rechtsonder: Na enkele uren verschuift de pijn naar rechtsonder (McBurney's punt: 1/3 van navel naar bekken rechts)
3. Toenemende pijn: De pijn wordt steeds erger en scherper
4. Pijn bij beweging: Hoesten, niezen, lopen of rechtop komen doet meer pijn
5. Misselijkheid en braken: Vaak nadat de pijn is begonnen
6. Lage koorts: Meestal 37,5-38,5°C (hogere koorts kan wijzen op scheuring)
7. Geen eetlust: Eten voelt niet goed
8. Eventueel diarree of constipatie

McBurney's punt

Dit is het punt waar de pijn het hevigst is bij blindedarmontsteking. Het ligt ongeveer 1/3 van de afstand tussen je navel en je rechter heupbeen. Druk hierop is erg pijnlijk bij appendicitis.

Atypische presentatie: Niet iedereen heeft de klassieke symptomen. Bij kinderen, ouderen en zwangere vrouwen kunnen de symptomen anders zijn. Bij twijfel altijd contact opnemen met een arts.

Wanneer direct naar de spoedeisende hulp?

Bel 112 of ga direct naar de spoedeisende hulp bij:

• Hevige, toenemende pijn rechtsonder
• Hoge koorts (boven 38,5°C)
• Herhaaldelijk braken
• Harde, gespannen buik
• Niet kunnen lopen door de pijn
• Plotseling verergerde pijn (kan wijzen op scheuring)

Diagnose en behandeling

Bij verdenking op blindedarmontsteking doet de dokter:

• Lichamelijk onderzoek: Voelen aan de buik, controleren McBurney's punt
• Bloedonderzoek: Verhoogde ontstekingswaarden
• Echografie of CT-scan: Om de diagnose te bevestigen

De behandeling is bijna altijd een operatie waarbij de blindedarm wordt verwijderd (appendectomie). Dit kan meestal met een kijkoperatie (laparoscopisch). In sommige gevallen worden eerst antibiotica gegeven.

Andere oorzaken van pijn rechtsonder

Nierstenen rechts

Nierstenen in de rechter nier of ureter kunnen hevige pijn veroorzaken die uitstraalt naar rechtsonder.

Symptomen nierstenen

• Koliekpijn: Golvende, krampachtige pijn die komt en gaat
• Pijn in de zij/rug: Begint vaak in de flank en straalt uit naar lies en onderbuik
• Pijn bij plassen: Brandend gevoel
• Bloed in urine: Roze of roodbruine kleur
• Vaak moeten plassen: Aandrang om te plassen
• Misselijkheid en braken

Bij verdenking op nierstenen: contact opnemen met huisarts. Bij hevige pijn en koorts (mogelijke infectie) direct naar spoedeisende hulp.

Gynaecologische oorzaken (bij vrouwen)

Verschillende vrouwenspecifieke aandoeningen kunnen pijn rechtsonder veroorzaken:

Gebarsten eierstokkyste

• Plotselinge, scherpe pijn rechtsonder tijdens of na eisprong
• Kan gepaard gaan met lichte bloeding
• Meestal niet gevaarlijk, maar pijnlijk

Verdraaide eierstok (ovarium torsie)

• Zeer hevige, acute pijn
• Dit is spoedeisend! De bloedtoevoer naar de eierstok wordt afgesneden
• Vaker bij jonge vrouwen en meisjes
• Misselijkheid en braken

Eileiderontsteking (salpingitis)

• Pijn onderbuik, vaak twee kanten maar kan rechts zijn
• Koorts
• Afwijkende afscheiding
• Pijn bij geslachtsgemeenschap

Buitenbaarmoederlijke zwangerschap

• Zwangerschap buiten de baarmoeder (meestal in eileider)
• Pijn aan één kant van de buik
• Vaginaal bloedverlies
• Levensgevaarlijk bij scheuring - direct naar de spoedeisende hulp!

Liesbreuk rechts

Een liesbreuk ontstaat wanneer een stukje darm door een zwakke plek in de buikwand puilt, in de lies.

Symptomen liesbreuk

• Zichtbare of voelbare bult in de lies of rechtsonder in de buik
• Pijn bij hoesten, bukken, tillen
• Zwaar of trekkend gevoel in de lies
• Bult wordt groter bij persen of staan, kleiner bij liggen

Wanneer spoedeisend?

Een liesbreuk kan beklemd raken (de darm komt vast te zitten). Dit is een spoedgeval met symptomen:

• Plotselinge, hevige pijn
• Bult kan niet meer worden teruggeduwd
• Misselijkheid en braken
• Harde, rode of paarse bult

Prikkelbare darm syndroom (PDS)

PDS kan pijn overal in de buik veroorzaken, ook rechtsonder.

Kenmerken PDS

• Wisselende pijn, vaak krampachtig
• Afwisselend diarree en constipatie
• Opgeblazen gevoel
• Pijn verbetert vaak na toiletgang
• Symptomen al langer aanwezig (niet acuut ontstaan)
• Geen koorts, gewichtsverlies of bloederige ontlasting

PDS is niet gevaarlijk maar wel hinderlijk. Lees meer: Prikkelbare darm syndroom

Ziekte van Crohn

Chronische ontstekingsziekte van de darm. Het laatste deel van de dunne darm (terminale ileum), dat rechtsonder ligt, is vaak aangedaan.

Symptomen ziekte van Crohn

• Chronische buikpijn rechtsonder
• Diarree (soms met bloed of slijm)
• Gewichtsverlies
• Vermoeidheid
• Lage koorts
• Verminderde eetlust

Bij verdenking op chronische darmontsteking: verwijzing naar maag-darm-leverarts (MDL-arts) voor verder onderzoek (colonoscopie).

Andere mogelijke oorzaken

• Constipatie: Verstopping kan pijn rechtsonder geven, vaak met voelbare harde ontlasting
• Darminfectie: Bacteriële of virale infectie met diarree, kramp en koorts
• Diverticulitis: Vaker links, maar kan ook rechts voorkomen (ontsteking uitstulpingen dikke darm)
• Urineweginfectie/blaasontsteking: Kan pijn onderbuik geven met plasklachten

Wanneer moet je naar de dokter?

Direct naar spoedeisende hulp of 112 bellen

Bij deze alarmsymptomen moet je meteen medische hulp zoeken:

• Hevige, toenemende pijn die binnen enkele uren steeds erger wordt
• Harde, gespannen buik die je niet kunt aanraken
• Koorts boven 38,5°C in combinatie met buikpijn
• Herhaaldelijk braken en niet kunnen eten of drinken
• Bloed in ontlasting (helderrood of donker/zwart)
• Niet kunnen plassen of ernstige pijn bij plassen
• Zwangerschap in combinatie met buikpijn en bloedverlies
• Shock-symptomen: duizeligheid, flauwvallen, koud zweet, snelle hartslag

Bel dezelfde dag de huisarts

Neem contact op met je huisarts bij:

• Pijn rechtsonder die aanhoudt langer dan 4-6 uur
• Matige koorts (37,5-38,5°C) met buikpijn
• Misselijkheid of braken in combinatie met pijn
• Verandering in ontlastingspatroon met pijn
• Pijn die geleidelijk erger wordt
• Onverklaard gewichtsverlies met buikpijn

Maak een afspraak bij de huisarts

Plan een consult als:

• Je regelmatig last hebt van pijn rechtsonder
• De pijn mild is maar al enkele dagen aanhoudt
• Je andere symptomen hebt zoals veranderde ontlasting, opgeblazen gevoel of vermoeidheid

Alarmsymptomen bij buikpijn rechtsonder

Let extra op bij deze combinaties van symptomen - dit zijn tekenen dat je direct medische hulp nodig hebt:

Diagnostisch onderzoek bij pijn rechtsonder

Afhankelijk van je symptomen kan de dokter verschillende onderzoeken doen:

Lichamelijk onderzoek

• Palpatie (voelen): Drukpijn, spanning, verdediging
• McBurney's punt: Specifiek bij verdenking blindedarm
• Blumberg teken: Los laten na drukken doet meer pijn (peritonitis)
• Rectaal toucher: Bij verdenking op blindedarmontsteking

Bloedonderzoek

• Ontstekingswaarden (CRP, leukocyten)
• Leverfunctie en nierfunctie
• Zwangerschapstest bij vrouwen in vruchtbare leeftijd

Urine onderzoek

• Urineweginfectie uitsluiten
• Bloed in urine (nierstenen)

Beeldvorming

• Echografie: Eerste keus bij verdenking blindedarm, gynaecologisch of galstenen
• CT-scan: Bij onduidelijke diagnose of verdenking op complicaties
• Röntgenfoto: Bij verdenking op perforatie of darmobstructie

Veelgestelde vragen

Kan stress of spanning pijn rechtsonder veroorzaken?

Stress kan prikkelbare darm symptomen verergeren, wat pijn rechtsonder kan geven. Maar bij nieuwe, acute pijn moet je altijd eerst fysieke oorzaken uitsluiten, vooral blindedarmontsteking. Stel niet gerust met "het zal wel stress zijn" - laat het nakijken.

Hoe lang mag ik afwachten bij pijn rechtsonder?

Bij milde pijn zonder alarmsymptomen kun je enkele uren afwachten. Maar als de pijn toeneemt, je koorts krijgt, gaat braken of de pijn heel heftig wordt, moet je niet afwachten. Bij verdenking op blindedarmontsteking geldt: liever een keer te veel naar de dokter dan te laat.

Kan ik pijnstillers nemen terwijl ik afwacht?

Als je naar de dokter gaat, is het beter om géén pijnstillers te nemen voordat je onderzocht bent. Pijnstillers kunnen de symptomen maskeren en de diagnose moeilijker maken. Alleen bij duidelijke, onschuldige oorzaken (zoals menstruatiepijn of milde constipatie) kun je paracetamol nemen.

Waarom is blindedarmontsteking zo gevaarlijk?

Een ontstoken blindedarm kan binnen 24-72 uur scheuren (perforeren). Als dit gebeurt, komt bacteriën en ontstoken materiaal in de buikholte, wat leidt tot buikvliesontsteking (peritonitis). Dit is levensbedreigend en vereist spoedoperatie en intensieve antibiotica behandeling.

Kan de alvleesklier ook pijn rechtsonder veroorzaken?

De alvleesklier ligt meer centraal en links in de bovenbuik. Alvleesklierontsteking (pancreatitis) veroorzaakt meestal pijn in de bovenbuik die kan uitstralen naar de rug, niet specifiek rechtsonder. Bij pijn rechtsonder is de alvleesklier zelden de oorzaak.

Is pijn rechtsonder altijd ernstig?

Nee, niet alle pijn rechtsonder is ernstig. Constipatie, opgeblazen gevoel, prikkelbare darm of spierpijn kunnen ook pijn rechtsonder geven. Maar omdat blindedarmontsteking en andere acute aandoeningen ernstige gevolgen kunnen hebben, is het belangrijk om nieuwe, acute pijn altijd te laten controleren.

Samenvatting

• Blindedarmontsteking is de belangrijkste oorzaak: Toenemende pijn die van navel naar rechtsonder verplaatst is een alarmsymptoom
• Spoedeisend bij: Hevige pijn, koorts, braken, harde buik - direct naar dokter of spoedeisende hulp
• Andere oorzaken: Nierstenen, eierstokproblemen, liesbreuk, prikkelbare darm, ziekte van Crohn
• Bij vrouwen: Denk ook aan gynaecologische oorzaken zoals cyste, verdraaide eierstok of buitenbaarmoederlijke zwangerschap
• McBurney's punt: Typische pijnplek bij blindedarmontsteking (1/3 tussen navel en rechter heupbeen)
• Niet afwachten: Bij toenemende pijn of koorts direct medische hulp zoeken
• Diagnostiek: Lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek, echografie of CT-scan
• Behandeling: Afhankelijk van oorzaak - blindedarm altijd operatie, andere oorzaken variërend

Gerelateerde pagina's

• Buikpijn: oorzaken en wanneer naar de dokter
• Buikpijn bovenbuik: oorzaken
• Buikpijn linksonder: diverticulitis en andere oorzaken
• Prikkelbare darm syndroom (PDS)
• Alvleesklierontsteking (pancreatitis)
• Symptomen overzicht