Buikpijn: wat vertelt de locatie van je pijn?
Medische disclaimer: de informatie op deze pagina is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen medisch advies. Neem bij klachten altijd contact op met je huisarts of specialist.
Buikpijn is een van de meest voorkomende klachten. Bijna iedereen heeft er wel eens last van. De pijn kan variëren van licht ongemak tot hevige krampen. De locatie, het karakter en de duur van de pijn geven vaak aanwijzingen over de oorzaak. Op deze pagina lees je alles over de verschillende soorten buikpijn en wanneer je naar de dokter moet.
Wat is buikpijn?
Buikpijn is pijn of ongemak in het gebied tussen je ribbenboog en je lies. Deze pijn kan ontstaan door problemen met je spijsverteringsstelsel, maar ook door aandoeningen aan andere organen in de buik. De buikholte bevat namelijk veel verschillende organen: maag, darmen, lever, galblaas, alvleesklier, nieren, blaas en bij vrouwen de baarmoeder en eierstokken.
Buikpijn kan zich op verschillende manieren uiten:
- Scherpe of stekende pijn - vaak een teken van ontsteking of irritatie
- Doffe of drukkende pijn - kan wijzen op opgezette organen of verstopping
- Krampen - meestal door samentrekkingen van de darmwand
- Brandende pijn - vaak bij maagproblemen of reflux
- Koliekpijn - golfjes van hevige pijn, vaak bij galstenen of nierstenen
Acuut versus chronisch
We maken onderscheid tussen twee hoofdvormen van buikpijn:
Acute buikpijn
Acute buikpijn komt plotseling op en duurt enkele uren tot enkele dagen. Deze vorm van buikpijn is vaak heviger en vereist sneller aandacht. Mogelijke oorzaken zijn:
- Voedselvergiftiging
- Blindedarmontsteking
- Galstenen
- Nierstenen
- Acute pancreatitis
- Maagzweer met perforatie
Chronische buikpijn
Chronische buikpijn duurt langer dan drie maanden of komt steeds terug. De pijn is vaak minder hevig dan acute buikpijn, maar kan je dagelijks functioneren beperken. Mogelijke oorzaken zijn:
- Prikkelbare darm syndroom (PDS)
- Chronische pancreatitis
- Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, colitis ulcerosa)
- Lactose-intolerantie
- Coeliakie
- Functionele buikpijn
Lees meer over chronische buikpijn.
De buikkwadranten: wat zit waar?
Artsen verdelen de buik in verschillende gebieden om de locatie van pijn te beschrijven. De meest gebruikte indeling is die in negen regio's, maar voor praktisch gebruik worden vaak vier kwadranten gebruikt:
Linksboven (linker bovenkwadrant)
Organen: milt, maag, linkerkant van de lever, staart van de alvleesklier, linkerdarm, linkernier
Mogelijke oorzaken van pijn: maagproblemen, pancreatitis, miltproblemen, nierstenen
Rechtsboven (rechter bovenkwadrant)
Organen: lever, galblaas, rechterkant van de dikke darm, kop van de alvleesklier, rechternier
Mogelijke oorzaken van pijn: galstenen, leverontsteking, hepatitis, pancreatitis
Linksonder (linker onderkwadrant)
Organen: linkerdeel van de dikke darm, linker eierstok en eileider (bij vrouwen), urineleider
Mogelijke oorzaken van pijn: diverticulitis, darmontsteking, eierstokproblemen, nierstenen
Rechtsonder (rechter onderkwadrant)
Organen: blindedarm, rechterdeel van de dikke darm, rechter eierstok en eileider (bij vrouwen), urineleider
Mogelijke oorzaken van pijn: blindedarmontsteking, darmontsteking, eierstokproblemen
Middenbuik
Organen: dunne darm, dikke darm, blaas, alvleesklier (lichaam), navel
Mogelijke oorzaken van pijn: darmproblemen, blaasontsteking, vroege blindedarmontsteking, pancreatitis
Veelvoorkomende oorzaken van buikpijn
De oorzaken van buikpijn zijn talrijk en variëren van onschuldig tot ernstig. Hier zijn de meest voorkomende:
Spijsverteringsgerelateerde oorzaken
- Verstopping - harde ontlasting die moeilijk passeert
- Winderigheid - ophoping van gas in de darmen
- Voedselvergiftiging - bacteriën of virussen in voedsel
- Maagontsteking (gastritis) - ontsteking van de maagwand
- Reflux - terugstromen van maagzuur naar de slokdarm
- Diarree - dunne, waterige ontlasting
Orgaan-specifieke aandoeningen
- Galstenen - harde kristallen in de galblaas
- Pancreatitis - ontsteking van de alvleesklier
- Appendicitis - blindedarmontsteking
- Nierstenen - harde afzettingen in de nieren
- Leverproblemen - hepatitis of leverontsteking
- Miltproblemen - vergrote milt
Darmaandoeningen
- Prikkelbare darm syndroom - functionele darmstoornis
- Inflammatoire darmziekten - ziekte van Crohn, colitis ulcerosa
- Diverticulitis - ontsteking van uitstulpingen in de darmwand
- Darmobstructie - verstopping van de darm
Bij vrouwen
- Menstruatiepijn - krampen tijdens de menstruatie
- Eierstokproblemen - cysten of torsie
- Baarmoederproblemen - endometriose, fibromen
- Buitenbaarmoederlijke zwangerschap - embryo groeit buiten de baarmoeder
Een volledig overzicht vind je op de pagina over oorzaken van buikpijn.
Buikpijn na het eten
Veel mensen krijgen buikpijn tijdens of kort na het eten. Dit kan verschillende oorzaken hebben:
- Te snel eten - je slikt lucht in wat tot krampen leidt
- Te veel eten - je maag raakt overvol
- Vette maaltijd - vet is moeilijk te verteren, vooral bij galstenen of pancreatitis
- Voedselintolerantie - lactose, gluten, bepaalde FODMAPs
- Galstenen - pijn 30-60 minuten na vet eten
- Pancreatitis - pijn tijdens of kort na het eten
- Maagzweer - brandende pijn na het eten
Lees meer over buikpijn na het eten.
Buikkrampen
Buikkrampen zijn korte, hevige pijnscheuten die komen en gaan. Ze ontstaan door samentrekking van spieren in de buikwand of in de wand van holle organen zoals maag en darmen. Buikkrampen kunnen verschillende oorzaken hebben:
- Gas en winderigheid
- Menstruatie
- Diarree of verstopping
- Spiervermoeidheid na intensieve training
- Stress en spanning
- Voedselvergiftiging
Meestal zijn buikkrampen onschuldig en gaan ze vanzelf over. Lees meer op de pagina over buikkrampen.
Buikpijn bij alvleesklier- en galblaasprobleme n
Zowel de alvleesklier als de galblaas kunnen buikpijn veroorzaken. Deze organen liggen dicht bij elkaar in de bovenbuik en hebben verwante functies bij de vertering.
Pancreatitis (alvleesklierontsteking)
Bij pancreatitis ontstaat hevige pijn in de bovenbuik die vaak uitstraalt naar de rug. De pijn:
- Begint meestal plotseling
- Zit in het midden of links in de bovenbuik
- Straalt uit naar de rug ("doorborende pijn")
- Wordt erger na het eten, vooral vet eten
- Gaat gepaard met misselijkheid en braken
- Kan dagen tot weken aanhouden
Lees meer over pancreatitis.
Galstenen
Galstenen veroorzaken koliekpijn in de rechter bovenbuik. Deze pijn:
- Komt in aanvallen (golfjes van pijn)
- Zit meestal rechtsboven in de buik
- Kan uitstralen naar de rechter schouder of rug
- Ontstaat 30-60 minuten na een vette maaltijd
- Duurt 30 minuten tot enkele uren
- Gaat vaak gepaard met misselijkheid
Lees meer over galstenen.
Alarmsymptomen: wanneer is buikpijn ernstig?
De meeste buikpijn is onschuldig en gaat vanzelf over. Maar sommige symptomen wijzen op een ernstige aandoening die direct medische aandacht vereist. Let op de volgende alarmsymptomen:
Bel 112 of ga direct naar de spoedeisende hulp bij:
- Zeer hevige, ondraaglijke buikpijn
- Harde, gespannen buik - je buik voelt aan als een plank
- Braken van bloed - helderrood of koffiedikkleurig
- Bloed in de ontlasting - rood of zwart
- Tekenen van shock - bleek, koud zweten, verwardheid, snelle hartslag
- Pijn na een val of ongeval
- Zwanger en buikpijn - vooral met bloedverlies
- Hevige pijn in de testikels (bij mannen)
Neem dezelfde dag contact op met je huisarts bij:
- Aanhoudende pijn die niet overgaat na enkele uren
- Pijn met koorts boven 38,5°C
- Pijn met aanhoudend braken
- Pijn met onvermogen om te plassen
- Pijn tijdens de zwangerschap
- Pijn met geelzucht (gele verkleuring van huid en ogen)
- Onverklaard gewichtsverlies bij chronische buikpijn
- Verandering in het ontlastingspatroon dat langer dan twee weken aanhoudt
Wanneer naar de dokter?
Niet alle buikpijn vereist een doktersbezoek. Ga naar de huisarts als:
- De pijn langer dan enkele dagen aanhoudt
- De pijn steeds terugkomt
- De pijn geleidelijk erger wordt
- Je ook andere symptomen hebt (koorts, braken, diarree)
- De pijn je dagelijkse activiteiten belemmert
- Je je zorgen maakt over de pijn
- Je afvalt zonder te proberen
- Je ouder bent dan 50 en voor het eerst buikpijn krijgt
Wat vraagt de dokter?
De dokter zal vragen stellen om de oorzaak te achterhalen:
- Waar doet het pijn? - wijst naar mogelijk aangedane orgaan
- Wanneer begon de pijn? - acuut of geleidelijk
- Hoe voelt de pijn? - scherp, dof, krampend, branderig
- Straalt de pijn uit? - naar rug, schouder, lies
- Wat maakt het erger of beter? - eten, bewegen, liggen
- Zijn er andere symptomen? - koorts, braken, diarree, gewichtsverlies
Welk onderzoek kan de dokter doen?
Afhankelijk van je symptomen kan de dokter verschillende onderzoeken doen:
- Lichamelijk onderzoek - buik voelen en afluisteren
- Bloedonderzoek - om ontstekingen en orgaanfuncties te checken
- Urine-onderzoek - bij verdenking op blaasontsteking of nierstenen
- Ontlastingsonderzoek - bij darmklachten
- Echo - om organen zoals galblaas, lever, alvleesklier te bekijken
- Röntgenfoto - bij verdenking op darmobstructie
- CT-scan of MRI - voor gedetailleerde beelden
- Endoscopie - camera in maag of darm
Zelfzorg bij milde buikpijn
Bij milde buikpijn zonder alarmsymptomen kun je thuis zelf maatregelen nemen:
Rust en ontspanning
- Ga liggen en probeer te ontspannen
- Leg een warmwaterkruik op je buik (let op: niet bij blindedarmontsteking)
- Neem de tijd voor je maaltijden
Voeding en drinken
- Drink voldoende water
- Eet licht verteerbaar voedsel
- Vermijd vette, pittige of zware maaltijden
- Eet kleinere porties, vaker per dag
- Vermijd alcohol en koffie
- Probeer een tijdje lactose of gluten te vermijden als je vermoedt intolerantie
Beweging
- Maak een rustige wandeling - dit kan helpen bij krampen door gas
- Vermijd zware lichamelijke inspanning tot de pijn over is
Medicatie
- Paracetamol kan bij milde pijn
- Vermijd NSAID's (ibuprofen, diclofenac) bij maagproblemen
- Buskopan kan helpen bij krampen
- Vraag advies aan de apotheek of huisarts
Buikpijn voorkomen
Niet alle buikpijn is te voorkomen, maar deze tips kunnen helpen:
- Eet gezond en gevarieerd - met voldoende vezels
- Drink voldoende water - 1,5 tot 2 liter per dag
- Eet op regelmatige tijden - en haast je niet
- Kauw goed - zo voorkom je dat je lucht inslikt
- Beweeg voldoende - dit stimuleert de darmwerking
- Beperk alcohol - alcohol kan maag en alvleesklier irriteren
- Beheer stress - stress kan buikklachten verergeren
- Houd een voedingsdagboek - om voedsel die klachten geven te identificeren
- Stop met roken - roken verhoogt risico op maagzweren en pancreatitis
Meer informatie over buikpijn
Verdiep je in specifieke onderwerpen over buikpijn:
Oorzaken van buikpijn
Uitgebreid overzicht van alle mogelijke oorzaken van buikpijn
Pijn linksboven in de buik
Mogelijke oorzaken van pijn in het linker bovenkwadrant
Pijn rechtsboven in de buik
Wat pijn rechtsboven kan betekenen: galblaas, lever, alvleesklier
Pijn linksonder in de buik
Oorzaken van pijn in het linker onderkwadrant
Pijn rechtsonder in de buik
Blindedarm en andere oorzaken van pijn rechtsonder
Pijn midden in de buik
Wat kan pijn rondom je navel veroorzaken?
Buikpijn na het eten
Waarom krijg je pijn tijdens of na een maaltijd?
Chronische buikpijn
Langdurige of terugkerende buikpijn: oorzaken en behandeling
Buikkrampen
Alles over krampen in je buik en wat je eraan kunt doen
Gerelateerde onderwerpen
Bronnen
- NHG-Standaard Acute buikpijn - Nederlands Huisartsen Genootschap
- Maag Lever Darm Stichting - Informatie over buikpijn
- Thuisarts.nl - Buikpijn bij volwassenen
- Cartwright SL, Knudson MP. Evaluation of Acute Abdominal Pain in Adults. American Family Physician. 2008
- Macaluso CR, McNamara RM. Evaluation and Management of Acute Abdominal Pain in the Emergency Department. International Journal of General Medicine. 2012
- Cervellin G, et al. Epidemiology and outcomes of acute abdominal pain in a large urban Emergency Department. European Journal of Emergency Medicine. 2016
Laatst bijgewerkt: