Medische disclaimer: deze informatie vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een arts bij gezondheidsklachten.

Oorzaken van obesitas

Obesitas is een complexe chronische ziekte met meerdere oorzaken. Het is niet simpelweg 'te veel eten en te weinig bewegen' — genetica, hormonen, psychologie en omgeving spelen allemaal een rol. Begrijpen waarom obesitas ontstaat, is de eerste stap naar effectieve behandeling.

De energiebalans

De basis: wanneer je meer energie inneemt dan je verbrandt, wordt het overschot opgeslagen als vet. Maar waarom dat evenwicht bij de een verschuift en bij de ander niet, is veel complexer:

  • Basaalmetabolisme verschilt sterk per persoon (genetisch bepaald)
  • Thermogenese (warmteproductie) varieert
  • Honger- en verzadigingssignalen zijn bij obesitas verstoord

Genetische factoren

  • 40–70% van vatbaarheid voor obesitas is genetisch bepaald
  • Meer dan 900 genvarianten geassocieerd met gewicht
  • Monogenetische obesitas (zeldzaam): mutaties in leptine-melanocortine-as
  • Familiair patroon: als beide ouders obesitas hebben, kans kind 70–80%

Hormonen en stofwisseling

  • Leptine-resistentie: leptine geeft normaal 'verzadigd' signaal, bij obesitas werkt dit minder
  • Insulineresistentie: verhoogde insuline stimuleert vetopslag
  • Ghreline: hongerhormoon is verhoogd bij calorierestrictie
  • Schildklier: hypothyreoïdie kan gewichtstoename geven
  • Cortisol: chronische stress verhoogt buikvetopslag
  • PCOS: hormoonontregeling bij vrouwen gepaard met gewichtstoename

Omgevings- en gedragsfactoren

  • Beschikbaarheid van ultra-bewerkt, calorierijk voedsel
  • Portiegroottes toegenomen
  • Zittend werk en leven
  • Slaapgebrek (verhoogt ghreline, verlaagt leptine)
  • Stress en emotie-eten
  • Sociale normen rondom eten

Medicijnen die gewichtstoename veroorzaken

  • Antidepressiva (met name mirtazapine, paroxetine)
  • Antipsychotica (clozapine, olanzapine)
  • Corticosteroïden (prednison)
  • Insuline en sulfonylureumderivaten bij diabetes
  • Bepaalde anticonceptiemiddelen
  • Bètablokkers

Bespreek altijd met je arts of wisselen van medicijn mogelijk is.

Veelgestelde vragen

Is obesitas eigen schuld?

Nee. Obesitas heeft sterke genetische, hormonale en omgevingscomponenten. Het reduceren tot 'gebrek aan wilskracht' is wetenschappelijk onjuist.

Kan ik afvallen als mijn ouders ook zwaar zijn?

Ja. Genetische aanleg is geen lot. Met de juiste behandeling en ondersteuning is gewichtsverlies voor iedereen mogelijk.

Veroorzaakt suiker obesitas?

Suiker draagt bij aan een calorieoverschot maar is niet de enige oorzaak. Het totale caloriepatroon en de hierboven genoemde factoren zijn allemaal relevant.

Gerelateerde informatie

Laatst bijgewerkt: