Galkoliek (galaanval)
Een galkoliek is een aanval van hevige buikpijn veroorzaakt door een galsteen die tijdelijk de uitgang van de galblaas blokkeert. Het is het meest kenmerkende symptoom van galstenen. Deze pagina legt uit hoe je een galkoliek herkent en wat je kunt doen.
Wat gebeurt er bij een galkoliek?
- Trigger: Vaak na een (vetrijke) maaltijd
- Galblaas trekt samen: Om gal af te geven
- Steen blokkeert: Galsteen komt in de hals of afvoergang
- Druk bouwt op: Galblaas kan niet legen
- Pijn ontstaat: Door uitrekking en krampen
- Steen valt terug: Blokkade opgeheven, pijn verdwijnt
Symptomen
Typische kenmerken
- Plotseling begin: Pijn komt snel op
- Locatie: Rechtsboven in de buik, onder de ribben
- Uitstraling: Naar rug of rechterschouder(blad)
- Intensiteit: Hevig, constant (ondanks de naam "koliek" geen golvende pijn)
- Duur: 30 minuten tot enkele uren
- Timing: Vaak 's avonds of 's nachts, na de maaltijd
Bijkomende klachten
- Misselijkheid
- Braken (geeft geen verlichting)
- Onrust, niet stil kunnen liggen
- Zweten
- Bleek zien
Wat een galkoliek NIET is
- Geen koorts (dan = ontsteking)
- Geen geelzucht (dan = galwegsteen)
- Pijn niet langer dan 6 uur (dan = mogelijk cholecystitis)
Uitlokkende factoren
Voeding
- Vetrijke maaltijden: Frituur, sauzen, gebak
- Grote maaltijden: Overeten
- Specifieke voedingsmiddelen: Verschilt per persoon
Andere triggers
- Langdurig vasten gevolgd door eten
- Soms zonder duidelijke aanleiding
- Stress (indirect)
Wat te doen tijdens een aanval?
Eerste hulp thuis
- Pijnstillers: Paracetamol of ibuprofen/naproxen (NSAID)
- Positie: Zoek een comfortabele houding
- Warmte: Kruik of warm kompres kan helpen
- Niet eten: Geef de galblaas rust
- Wachten: Meestal gaat de pijn binnen uren over
Bij de huisarts of SEH
- Sterkere pijnstillers (diclofenac injectie, morfine)
- Anti-emetica tegen misselijkheid
- Buscopan tegen krampen (beperkt effect)
Wanneer naar de dokter?
Ga direct naar de huisarts of spoedeisende hulp bij:
- Pijn die langer dan 5-6 uur aanhoudt
- Koorts (boven 38°C)
- Geelzucht (gele huid of ogen)
- Donkere urine en lichte ontlasting
- Aanhoudend braken
- Eerste aanval (voor diagnose)
Mogelijke complicaties
Een galkoliek kan overgaan in:
- Cholecystitis: Galblaasontsteking
- Choledocholithiasis: Steen in galweg
- Cholangitis: Galwegontsteking
- Biliaire pancreatitis: Alvleesklierontsteking
Diagnose
Bij de huisarts
- Anamnese (vragen over klachten)
- Lichamelijk onderzoek
- Verwijzing voor echo
Echo van de buik
- Toont galstenen betrouwbaar aan
- Kan tekenen van ontsteking laten zien
- Niet-invasief en pijnloos
Bloedonderzoek
- Ontstekingswaarden (om cholecystitis uit te sluiten)
- Leverwaarden en bilirubine
Na een galkoliek
Kans op herhaling
Na een eerste galkoliek:
- 50-70% krijgt binnen 2 jaar een nieuwe aanval
- Kans op complicaties neemt toe
- Daarom wordt behandeling aangeraden
Behandeling
De standaardbehandeling na een galkoliek is galblaasverwijdering (cholecystectomie):
- Voorkomt nieuwe aanvallen
- Voorkomt complicaties
- Meestal laparoscopisch (kijkoperatie)
- Snel herstel
Voorkomen van aanvallen
In afwachting van behandeling kun je aanvallen proberen te voorkomen:
Voedingstips
- Vermijd grote, vetrijke maaltijden
- Eet kleinere porties, vaker per dag
- Beperk gefrituurde producten
- Let op persoonlijke triggers
Uitgebreide voedingstips bij galstenen
Let op
Belangrijk: Dieetaanpassingen kunnen aanvallen verminderen maar zijn geen behandeling. Galstenen blijven aanwezig en kunnen altijd klachten of complicaties geven.
Galkoliek vs. andere buikpijn
| Aandoening | Kenmerk |
|---|---|
| Galkoliek | Rechtsboven, na vet eten, uren, geen koorts |
| Cholecystitis | Aanhoudend, koorts, drukpijn |
| Pancreatitis | Midden bovenbuik, naar rug, zeer hevig |
| Maagzweer | Brandend, midden bovenbuik |
| Nierkoliek | Flankpijn, uitstraling naar lies |
| Hartprobleem | Beklemming, uitstraling arm/kaak |
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een galkoliek?
Meestal 30 minuten tot enkele uren. Zelden langer dan 5-6 uur. Langere pijn wijst op mogelijke ontsteking.
Kan ik een galkoliek krijgen zonder galstenen?
Zelden. Soms geeft een disfunctionerende galblaas vergelijkbare klachten (biliaire dyskinesie). Onderzoek is nodig.
Helpt een warmwaterkruik?
Warmte kan de pijn wat verlichten door de spieren te ontspannen. Het verhelpt de oorzaak niet.
Kan ik na een aanval gewoon eten?
Begin voorzichtig met lichte kost. De galblaas is geïrriteerd. Grote, vetrijke maaltijden verhogen de kans op een nieuwe aanval.
Moet ik na één aanval worden geopereerd?
Ja, dit wordt meestal aangeraden. De kans op herhaling en complicaties is hoog. Bespreek de timing met je arts.
Gerelateerde informatie
Laatst bijgewerkt: