Galstenen: wat zijn het?
Galstenen zijn verharde afzettingen die zich in de galblaas vormen. Ze variëren van zo klein als een zandkorrel tot zo groot als een golfbal. Galstenen komen veel voor - ongeveer 10-15% van de volwassenen heeft ze - maar geven lang niet altijd klachten.
Hoe ontstaan galstenen?
Gal bevat verschillende stoffen in een delicate balans:
- Cholesterol
- Bilirubine (afvalstof)
- Galzouten
- Lecithine
Galstenen ontstaan wanneer deze balans verstoord raakt:
Te veel cholesterol
Als de lever meer cholesterol uitscheidt dan de gal kan oplossen, vormen zich cholesterolkristallen die uitgroeien tot stenen.
Te veel bilirubine
Bij bepaalde aandoeningen (leverziekte, bloedarmoede) wordt te veel bilirubine geproduceerd, wat pigmentstenen kan veroorzaken.
Slechte galblaaslediging
Als de galblaas zich niet goed leegt, wordt de gal te geconcentreerd en kunnen stenen ontstaan.
Soorten galstenen
Cholesterolstenen (80%)
- Meest voorkomend
- Geelgroen van kleur
- Bestaan hoofdzakelijk uit cholesterol
- Vaak groot en solitair
Pigmentstenen (20%)
- Donkerbruin of zwart
- Bestaan uit bilirubine
- Vaak klein en talrijk
- Komen vaker voor bij leverziekte
Gemengde stenen
Bevatten zowel cholesterol als pigment, vaak met calcium.
Hoe vaak komen galstenen voor?
| Groep | Voorkomen |
|---|---|
| Algemene bevolking | 10-15% |
| Vrouwen >40 jaar | 20-25% |
| Mensen >60 jaar | 25-30% |
| Na maagverkleining | 30-50% |
De meeste mensen met galstenen (70-80%) hebben geen klachten en weten niet dat ze stenen hebben.
Risicofactoren
De "5 F's" zijn klassieke risicofactoren:
- Female (vrouw): 2-3x vaker dan mannen
- Fat (overgewicht): Hogere cholesterolproductie
- Forty (veertig+): Risico neemt toe met leeftijd
- Fertile (vruchtbaar): Zwangerschappen verhogen risico
- Fair (lichte huidskleur): Genetische factor
Andere risicofactoren
- Snel afvallen of crashdiëten
- Lange periodes vasten
- Diabetes
- Leverbloeding (cirrose)
- Bepaalde medicijnen (oestrogeen, clofibrate)
- Erfelijke aanleg
Wanneer geven galstenen klachten?
Galstenen veroorzaken problemen wanneer ze:
- De galblaasuitgang blokkeren: Galkoliek
- De galweg blokkeren: Geelzucht
- Ontsteking veroorzaken: Cholecystitis
- De alvleesklierafvoer blokkeren: Pancreatitis
Galstenen en de alvleesklier
Er is een belangrijke relatie tussen galstenen en de alvleesklier:
- De galweg en alvleesklierafvoer komen samen
- Een galsteen kan beide afvoeren blokkeren
- Dit kan acute pancreatitis veroorzaken
- 15-30% van acute pancreatitis is door galstenen
Diagnose
Echo van de buik
Standaardonderzoek voor galstenen. Betrouwbaar en pijnloos.
Bloedonderzoek
Kan ontstekingswaarden en leverwaarden meten.
MRCP
MRI-scan van de galwegen bij verdenking op stenen in de galweg.
ERCP
Kijkonderzoek waarbij stenen in de galweg direct verwijderd kunnen worden.
Behandeling
Geen klachten
Galstenen zonder klachten worden meestal niet behandeld. Alleen monitoring.
Met klachten
De standaardbehandeling is galblaasverwijdering:
- Meestal laparoscopisch (kijkoperatie)
- Dagbehandeling of 1 nacht opname
- Snel herstel (1-2 weken)
Gerelateerde informatie
Laatst bijgewerkt: