ERCP: endoscopisch onderzoek van galwegen en alvleesklier

Medische disclaimer: de informatie op deze pagina is uitsluitend bedoeld als algemene voorlichting. Het vervangt op geen enkele wijze het advies van een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een medisch professional.

ERCP staat voor Endoscopische Retrograde Cholangio-Pancreaticografie. Dit is een gespecialiseerd onderzoek waarbij een flexibele camera via je mond tot aan je twaalfvingerige darm wordt gebracht. De arts kan hiermee de galwegen en alvleeskliergang bekijken en indien nodig direct behandelen. Op deze pagina lees je wanneer een ERCP wordt gebruikt en wat je kunt verwachten.

Wat is een ERCP?

ERCP combineert endoscopie met röntgenonderzoek. Via een flexibele slang (endoscoop) wordt een camera ingebracht tot aan de papil van Vater. Dit is de opening waar de galweg en alvleeskliergang uitmonden in de twaalfvingerige darm. Via een dun buisje door de endoscoop kan de arts contrastvloeistof inspuiten in de galwegen en alvleeskliergang. Met röntgenfoto's worden deze gangen zichtbaar gemaakt.

Het grote voordeel van ERCP is dat het niet alleen diagnostisch is, maar ook therapeutisch. De arts kan tijdens het onderzoek direct ingrijpen door:

  • Galstenen te verwijderen
  • Vernauwingen op te rekken
  • Stents te plaatsen
  • Weefsel af te nemen voor onderzoek
  • Vocht uit cysten te draineren

Wanneer wordt ERCP gebruikt?

ERCP wordt in verschillende situaties ingezet:

Galstenen in de galwegen

Dit is de meest voorkomende reden voor ERCP. Als galstenen vanuit de galblaas in de hoofdgalweg terechtkomen, kunnen ze een acute pancreatitis veroorzaken of geelzucht geven. Via ERCP kunnen deze stenen worden verwijderd. De arts maakt eerst een klein sneetje in de papil (sphincterotomie) en haalt dan de stenen eruit met een mandje of ballon.

Vernauwingen in galwegen

Vernauwingen kunnen ontstaan door:

Via ERCP kan een stent geplaatst worden om de galweg open te houden. Dit voorkomt geelzucht en infecties.

Chronische pancreatitis met verwijde alvleeskliergang

Bij chronische pancreatitis kan de alvleeskliergang vernauwd of geblokkeerd raken. Dit veroorzaakt pijn en verdere schade. Via ERCP kunnen vernauwingen worden opgerekt of kan een stent worden geplaatst om de afvloed te verbeteren.

Drainage van pseudocysten

Als een pseudocyste na pancreatitis klachten geeft, kan deze via ERCP worden gedraineerd. De arts maakt een verbinding tussen de cyste en de maag of darm.

Diagnose bij onduidelijke afwijkingen

Hoewel MRCP steeds vaker wordt gebruikt voor diagnostiek, kan ERCP nog steeds nodig zijn als MRCP geen duidelijkheid geeft of als direct ingrijpen nodig is.

Voorbereiding

Een ERCP vraagt zorgvuldige voorbereiding:

Voor het onderzoek

  • Nuchter zijn - Minstens 6 uur niets eten of drinken
  • Medicijnen - Bespreek met je arts welke medicijnen je moet stoppen. Bloedverdunners moeten vaak tijdelijk gestaakt worden
  • Begeleiding regelen - Je krijgt verdoving en mag niet zelf rijden. Zorg dat iemand je kan brengen en ophalen
  • Informed consent - Je ondertekent een toestemmingsformulier nadat risico's zijn uitgelegd

Bloedonderzoek vooraf

Je arts controleert vaak je bloedwaarden, vooral stolling en ontstekingswaarden. Dit helpt inschatten of het veilig is om het onderzoek te doen.

Tijdens het onderzoek

Een ERCP duurt meestal 30 tot 60 minuten, afhankelijk van wat er moet gebeuren. Het verloop:

  1. Verdoving - Je krijgt een roesje via een infuus (bewuste sedatie). Je bent slaperig maar niet helemaal onder narcose. Soms wordt gekozen voor algehele narcose
  2. Positie - Je ligt op je buik of linker zij
  3. Endoscoop inbrengen - De arts brengt de flexibele slang via je mond, slokdarm en maag naar je twaalfvingerige darm
  4. Papil opzoeken - Via de camera wordt de papil van Vater opgezocht
  5. Contrast inspuiten - Via een dun slangetje wordt contrast in de galwegen en alvleeskliergang gespoten
  6. Röntgenfoto's - Terwijl het contrast zichtbaar is, worden röntgenfoto's gemaakt
  7. Behandeling indien nodig - Stenen verwijderen, stent plaatsen, of andere ingrepen

Door de verdoving voel je weinig tot niets van het onderzoek. Achteraf herinner je je er vaak weinig van.

Na het onderzoek

Na de ERCP ga je naar de verkoeverkamer om bij te komen van de verdoving. Dit duurt meestal 1-2 uur. Je mag pas naar huis als:

  • Je goed wakker bent
  • Je vitale functies stabiel zijn
  • Er geen acute complicaties zijn
  • Iemand je kan begeleiden

Eerste 24 uur

De eerste dag na ERCP is het belangrijk om:

  • Niet autorijden
  • Geen belangrijke beslissingen nemen (door de verdoving)
  • Geen alcohol drinken
  • Rustig aan doen
  • Beginnen met lichte voeding (soep, crackers)

Klachten na ERCP

Lichte klachten zijn normaal:

  • Keelpijn door de endoscoop
  • Opgezette buik door lucht die is ingeblazen
  • Lichte buikpijn of krampen

Deze klachten verdwijnen meestal binnen een dag.

Risico's en complicaties

ERCP is een invasieve procedure met risico's. De meest voorkomende complicaties zijn:

Pancreatitis

Dit is de meest voorkomende complicatie en komt voor bij 3-5% van de procedures. Het ontstaat doordat de manipulatie aan de papil een ontsteking in de alvleesklier veroorzaakt. Symptomen zijn:

  • Hevige buikpijn
  • Misselijkheid en braken
  • Koorts

De meeste gevallen zijn mild en genezen met rustbehandeling in het ziekenhuis. Ernstige pancreatitis na ERCP is zeldzaam.

Bloeding

Na een sphincterotomie (het knippen van de papil) kan bloeding optreden. Dit gebeurt bij ongeveer 1-2% van de procedures. Kleine bloedingen stoppen vaak vanzelf. Grotere bloedingen kunnen behandeling nodig hebben.

Perforatie

Dit is een scheur in de darmwand. Het komt zeer zelden voor (minder dan 1%) maar is ernstig. Het vraagt meestal een spoedoperatie.

Infectie

Als galwegen verstopt blijven na de procedure kan een infectie (cholangitis) ontstaan. Dit uit zich in koorts, pijn en geelzucht. Behandeling is met antibiotica en soms een nieuwe ERCP.

Wanneer contact opnemen

Neem onmiddellijk contact op met het ziekenhuis als je binnen 2 dagen na ERCP:

  • Hevige buikpijn hebt
  • Hoge koorts krijgt (boven 38,5°C)
  • Geel ziet (geelzucht)
  • Veel braakt
  • Bloed braakt of zwarte ontlasting hebt

Alternatieven voor ERCP

Voor sommige indicaties zijn er alternatieven:

  • MRCP - Voor diagnostiek van galwegen en alvleeskliergang zonder invasieve ingreep
  • Endo-echografie (EUS) - Kan ook weefsels afnemen en cysten draineren, soms veiliger dan ERCP
  • Chirurgie - Bij galstenen kan de galblaas operatief verwijderd worden
  • Percutane drainage - Galwegen kunnen via een drain door de huid ontlast worden

Je arts bespreekt welke optie het beste is voor jouw situatie.

Resultaten en succes

ERCP is over het algemeen zeer succesvol:

  • Galstenen kunnen in 85-95% van de gevallen worden verwijderd
  • Stentplaatsing lukt vrijwel altijd
  • Symptomen van galstuwing verbeteren snel na succesvolle behandeling

De arts bespreekt na de procedure wat er is gedaan en wat de bevindingen waren. Eventuele biopsieën moeten nog in het lab onderzocht worden, die uitslagen volgen later.

Conclusie

ERCP is een waardevolle procedure die diagnose en behandeling combineert. Het is vooral belangrijk bij galstenen in de galwegen en vernauwingen die geelzucht veroorzaken. Hoewel er risico's zijn, is de kans op complicaties relatief klein en kunnen de voordelen groot zijn. Met MRCP als niet-invasief alternatief voor diagnostiek, wordt ERCP tegenwoordig vooral nog gebruikt als ook behandeling nodig is.

Gerelateerde pagina's

Bronnen

  • European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) - Clinical Guidelines
  • American Society for Gastrointestinal Endoscopy (ASGE)
  • Nederlandse Vereniging voor Maag-Darm-Leverartsen (NVMDL)
  • UpToDate - ERCP: Indications, contraindications, and complications

Laatst bijgewerkt: