Oorzaken van buikpijn: welke aandoeningen kunnen buikklachten veroorzaken?

Veel voorkomende oorzaken van buikpijn

De meeste buikpijn heeft een onschuldige oorzaak en gaat vanzelf over of is goed te behandelen:

Spijsverteringsproblemen

• Winderigheid en gasvorming: Opgeblazen gevoel, krampende pijn, vaak na bepaalde voedingsmiddelen
• Verstopping: Pijn linksonder in de buik, harde buik, moeite met ontlasting
• Diarree: Krampende pijn, frequent dunne ontlasting, vaak door infectie of voedsel
• Voedselintolerantie: Pijn na eten, vooral bij lactose-intolerantie of glutengevoeligheid
• Voedselinfectie: Buikpijn met misselijkheid, braken, diarree, meestal na 6-48 uur

Maagklachten

• Maagzuur (reflux): Brandend gevoel bovenin de buik, vooral na eten of liggend
• Gastritis (maagontsteking): Pijn bovenin de buik, misselijkheid, soms braken
• Maagkramp: Plotselinge krampende pijn, vaak door stress of verkeerd eten
• Te snel eten: Pijnlijk vol gevoel, opgezette buik

Menstruatieklachten

• Menstruatiepijn: Krampende pijn onderbuik, komt met of voor menstruatie
• Ovulatiepijn: Stekende pijn links of rechts onderbuik, midden in de cyclus
• PMS: Opgezette buik, pijn, komt week voor menstruatie

Minder voorkomende maar ernstige oorzaken

Deze aandoeningen komen minder vaak voor maar vereisen wel medische behandeling:

Acute aandoeningen (plotselinge hevige pijn)

• Blindedarmontsteking (appendicitis): Pijn begint rond navel, verplaatst naar rechtsonder, met koorts en misselijkheid
• Galsteenaanval: Hevige pijn rechtsboven na vette maaltijd, soms uitstralend naar schouder
• Nierstenen: Extreme pijn in flank, uitstralend naar lies, met bloederige urine
• Pancreatitis (alvleesklierontsteking): Hevige pijn bovenin buik, doorlopend naar rug, met braken
• Darmobstructie: Hevige krampende pijn, opgezette buik, geen ontlasting of winden
• Maagzweer met perforatie: Plotselinge extreme pijn, harde buik, shock
• Buikvliesontsteking (peritonitis): Hevige pijn, harde gespannen buik, koorts

Chronische aandoeningen

• Prikkelbaredarmsyndroom (IBS): Terugkerende pijn, wisselend met verstopping/diarree
• Chronische pancreatitis: Aanhoudende pijn bovenbuik, met malabsorptie
• Inflammatoire darmziekten (IBD): Crohn of colitis ulcerosa, met bloederige diarree
• Diverticulitis: Ontstoken uitstulpingen in darm, pijn linksonder
• Endometriose: Cyclische buikpijn bij vrouwen, vooral tijdens menstruatie

Oorzaken van buikpijn per orgaan

De locatie van de pijn geeft vaak een aanwijzing over welk orgaan de oorzaak is:

Maag (bovenin midden)

• Gastritis (maagontsteking)
• Maagzweer (ulcus)
• Reflux en maagzuurklachten
• Functionele dyspepsie
• Maagkanker (zeldzaam, vooral bij oudere mensen)

Darmen

Dunne darm (rond navel):

• Infecties (buikgriep)
• Crohn (inflammatoire darmziekte)
• Darmobstructie
• Mesenteriale ischemie (verminderde doorbloeding)

Dikke darm (rondom):

• Prikkelbaredarmsyndroom (IBS)
• Colitis ulcerosa
• Diverticulitis (vooral links)
• Verstopping
• Darmkanker

Blindedarm (rechtsonder):

• Appendicitis (blindedarmontsteking)

Lever (rechts bovenin)

• Leverontsteking (hepatitis)
• Leverabces
• Levercirrose (gevorderd stadium)
• Leverkanker
• Leververgroting door hartfalen

Galblaas (rechts bovenin)

• Galstenen (cholelithiasis)
• Galblaasontsteking (cholecystitis)
• Galsteenkoliek
• Verstopte galgang

Alvleesklier (bovenin midden, doorlopend naar rug)

• Acute pancreatitis
• Chronische pancreatitis
• Pseudocysten van de alvleesklier
• Alvleesklierkanker

Nieren en urinewegen (flanken en onderbuik)

• Nierstenen (urolithiasis)
• Nierbekkenontsteking (pyelonefritis)
• Blaasontsteking (cystitis)
• Nierontsteking
• Nierkoliek

Voortplantingsorganen (onderbuik)

Bij vrouwen:

• Endometriose
• Eierstokkysten
• Torsio (gedraaide eierstok)
• Bekkenontsteking (PID)
• Buitenbaarmoederlijke zwangerschap (noodgeval!)

Bij mannen:

• Testisontsteking
• Torsio testis (gedraaide teelbal - noodgeval!)
• Prostaatontsteking

Kenmerken van buikpijn: tabel met oorzaken

Pancreatitis als oorzaak van buikpijn

Alvleesklierontsteking is een belangrijke en vaak onderschatte oorzaak van ernstige buikpijn:

Kenmerken van pancreatitis-pijn

• Locatie: Bovenin de buik, midden of links, doorlopend naar de rug
• Karakter: Hevig, constant, doordringend, geen verlichting door houding
• Start: Vaak plotseling, binnen enkele uren
• Verergering: Door liggend, beter bij voorovergebogen zitten
• Duur: Aanhoudt gedurende dagen zonder behandeling

Bijkomende symptomen

• Misselijkheid en hevig braken
• Koorts (38-39°C)
• Snelle hartslag
• Opgezette buik
• Geelzucht (bij galsteenpancreatitis)
• Vette, glanzende ontlasting

Meest voorkomende oorzaken

• Galstenen (40%): Verstopping van alvleesklierkanaaltje
• Alcohol (30%): Vaak na overmatig drinken
• Medicijnen: Sommige medicijnen kunnen pancreatitis veroorzaken
• Hoge triglyceriden: Zeer hoge vetten in het bloed
• Onbekend (10-20%): Geen duidelijke oorzaak gevonden

Lees meer: Pancreatitis - Volledige informatie

Galstenen als oorzaak van buikpijn

Galstenen zijn steenachtige afzettingen in de galblaas die koliekpijn kunnen veroorzaken:

Galsteenkoliek

• Locatie: Rechtsboven in de buik, onder de ribbenboog
• Uitstraling: Naar rechterschouder of tussen schouderbladen
• Karakter: Koliekachtig (komt en gaat in golven), zeer hevig
• Timing: Vooral na vette maaltijd (galblaas trekt samen)
• Duur: 15 minuten tot enkele uren

Complicaties van galstenen

• Galblaasontsteking (cholecystitis): Constant pijn, koorts, aanhoudende klachten
• Galsteenpancreatitis: Steen blokkeert ook alvleesklierkanaal
• Geelzucht: Verstopte galgang, gele huid en ogen
• Cholangitis: Galwegontsteking, zeer ernstig met hoge koorts

Wie krijgt galstenen?

Risicofactoren (de "4 F's"):

• Female (vrouw): 2-3x vaker dan mannen
• Forty (veertig): Vooral vanaf 40 jaar
• Fat (overgewicht): Verhoogd risico bij obesitas
• Fertile (vruchtbaar): Vooral na zwangerschappen

Andere risicofactoren:

• Snel gewichtsverlies (bijv. na bariatrische chirurgie)
• Familiegeschiedenis van galstenen
• Diabetes
• Bepaalde bloedziekten

Lees meer: Galblaasaandoeningen en galstenen

Functionele buikpijn (PDS/IBS)

Bij functionele buikpijn is er geen aantoonbare lichamelijke oorzaak, maar de pijn is wel degelijk aanwezig:

Prikkelbaredarmsyndroom (IBS)

• Kenmerken: Terugkerende buikpijn, krampend, wisselend
• Ontlastingspatroon: Verstopping, diarree of afwisselend
• Verlichting: Vaak na ontlasting
• Triggers: Stress, bepaalde voedingsmiddelen, hormonen
• Oorzaak: Overgevoelige darmen, verstoorde darmmotiliteit

Functionele dyspepsie (PDS)

• Locatie: Bovenbuik, maagstreek
• Klachten: Pijn, vol gevoel, snel verzadigd
• Timing: Vooral na eten
• Onderzoek: Geen afwijkingen bij scopie

Darmen-hersenas

De sterke verbinding tussen darmen en hersenen speelt een rol:

• Stress en angst: Verhogen pijngevoeligheid van de darmen
• Emoties: Kunnen darmmotiliteit beïnvloeden
• Pijnperceptie: Hersenen interpreteren signalen als pijn
• Circulus vitiosus: Pijn veroorzaakt stress, stress verergert pijn

Behandeling functionele buikpijn

• Voedingsaanpassingen: FODMAP-dieet, vezels, probiotica
• Stressmanagement: Ontspanningsoefeningen, mindfulness
• Beweging: Regelmatige lichaamsbeweging helpt
• Medicatie: Spasmolytika, soms antidepressiva in lage dosis
• Psychologische begeleiding: Cognitieve gedragstherapie, buikgerichte hypnotherapie

Wanneer is spoed nodig?

Ga direct naar de spoedeisende hulp bij deze alarmsymptomen:

Directe spoed (bel 112 of ga naar SEH)

• Plotselinge extreme pijn: Erger dan je ooit hebt gehad
• Harde gespannen buik: Buik voelt aan als een plank (peritonitis)
• Braken van bloed: Helder rood of koffiedik
• Bloed in ontlasting: Helder rood of zwart (melaena)
• Tekenen van shock: Bleek, koud zweet, verwardheid, flauwvallen
• Hoge koorts: Boven 39°C met buikpijn
• Zwangerschap: Elke buikpijn tijdens zwangerschap (risico buitenbaarmoederlijk)
• Na trauma: Buikpijn na val, aanrijding of slag

Dringend (zelfde dag arts bellen)

• Pijn die steeds erger wordt over uren
• Aanhoudend braken, niet kunnen drinken
• Geen ontlasting of winden meer, zeer opgezette buik
• Koorts (38-39°C) met buikpijn
• Geelzucht (gele huid en ogen)
• Pijn bij plassen met koorts
• Pijn die je wakker houdt 's nachts

Spoedig arts raadplegen (binnen 1-3 dagen)

• Pijn die langer dan 3 dagen aanhoudt
• Terugkerende pijn die erger wordt
• Onbedoeld gewichtsverlies met buikpijn
• Veranderd ontlastingspatroon (nieuwe verstopping of diarree)
• Pijn die je beperkt in dagelijkse activiteiten
• Familie geschiedenis van darmkanker en nieuwe klachten na 50 jaar

Diagnose van buikpijn

Om de oorzaak van buikpijn te achterhalen gebruikt de arts verschillende methoden:

Anamnese (medische geschiedenis)

De arts stelt vragen over:

• Locatie en uitstraling van de pijn
• Type pijn (scherp, dof, krampend, brandend)
• Wanneer begonnen, hoe lang, patroon
• Wat maakt het erger of beter
• Bijkomende symptomen
• Medische voorgeschiedenis
• Medicijngebruik
• Voeding en eetpatroon

Lichamelijk onderzoek

• Inspectie: Bekijken van de buik (opgezet, littekens)
• Palpatie: Voelen van de buik (drukpijn, spanning, weerstand)
• Percussie: Bekloppen van de buik (vocht, lucht)
• Auscultatie: Luisteren naar darmgeluiden
• Temperatuur: Meten van koorts

Aanvullend onderzoek

Afhankelijk van de verdenking:

• Bloedonderzoek: Ontstekingswaarden, leverwaarden, nierfunctie, bloedbeeld
• Urineonderzoek: Bij verdenking urineweginfectie of nierstenen
• Echografie: Eerste keuze bij veel buikklachten, galblaas, lever, nieren
• CT-scan: Bij complexe situaties, verdenking abces of perforatie
• Scopie: Maagonderzoek (gastroscopie) of darmonderzoek (coloscopie)
• Röntgenfoto: Bij verdenking darmobstructie of perforatie
• MRI: Soms voor gedetailleerd beeld van organen

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of mijn buikpijn ernstig is?

Let op alarmsymptomen: plotselinge hevige pijn, harde gespannen buik, bloed in braaksel of ontlasting, hoge koorts, of tekenen van shock. Bij twijfel altijd contact opnemen met een arts. Milde, op en neer gaande pijn die niet verergert is meestal minder zorgelijk.

Kan buikpijn van stress komen?

Ja, stress kan buikpijn veroorzaken via de darmen-hersenverbinding. Chronische stress kan leiden tot functionele buikklachten zoals IBS. De pijn is echt, ook al is er geen fysieke beschadiging. Stressmanagement en ontspanning kunnen helpen.

Wanneer moet ik me zorgen maken over buikpijn bij kinderen?

Kinderen hebben vaak milde buikpijn. Ga naar de dokter bij: koorts boven 38,5°C, pijn rechtsonder (appendicitis), aanhoudend braken, bloed in ontlasting, geen ontlasting gedurende dagen, of als het kind erg ziek lijkt en niet wil eten of drinken.

Wat is het verschil tussen acute en chronische buikpijn?

Acute buikpijn komt plotseling en is vaak hevig, meestal een teken van een acute aandoening. Chronische buikpijn duurt langer dan 3 maanden en komt en gaat, vaak bij aandoeningen zoals IBS, chronische pancreatitis of inflammatoire darmziekten. Beide vereisen medische evaluatie.

Kunnen medicijnen buikpijn veroorzaken?

Ja, veel medicijnen kunnen buikpijn als bijwerking hebben. Vooral NSAID's (zoals ibuprofen), antibiotica, ijzersupplementen, en sommige bloeddrukmedicijnen. Lees altijd de bijsluiter en bespreek met je arts of apotheker als je vermoeden hebt dat een medicijn de oorzaak is.

Helpt rust bij buikpijn?

Bij milde buikpijn kan rust helpen. Leg een warmwaterkruik op je buik, drink voldoende water, en vermijd zware maaltijden. Bij ernstige pijn, koorts of andere alarmsymptomen moet je echter niet afwachten maar direct medische hulp zoeken.

Kan buikpijn wijzen op kanker?

Buikpijn alleen is zelden een vroeg teken van kanker. Kanker geeft meestal pas laat klachten. Wel moet je alert zijn op: aanhoudende pijn met onbedoeld gewichtsverlies, veranderde ontlasting met bloed, aanhoudende geelzucht, of een voelbare massa in de buik. Bespreek dit met je arts.

Samenvatting

• Veel voorkomende oorzaken: Spijsverteringsproblemen, winderigheid, verstopping, maagklachten
• Ernstige oorzaken: Appendicitis, galstenen, pancreatitis, nierstenen, darmobstructie
• Locatie belangrijk: Geeft aanwijzing over welk orgaan betrokken is
• Pancreatitis: Hevige pijn bovenin buik, doorlopend naar rug, met braken
• Galstenen: Koliekpijn rechtsboven, vooral na vette maaltijd
• Functionele klachten: IBS en PDS zijn veelvoorkomend, geen fysieke schade maar wel echte pijn
• Alarmsymptomen: Hevige pijn, harde buik, bloed, koorts, shock - direct naar spoed
• Diagnose: Anamnese, lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek, beeldvorming
• Bij twijfel: Altijd arts raadplegen, beter een keer te vaak dan te laat

Gerelateerde pagina's

• Buikpijn - Algemeen overzicht
• Pancreatitis - Alvleesklierontsteking
• Chronische pancreatitis
• Galblaasaandoeningen en galstenen
• Symptomen van alvleesklieraandoeningen
• Diagnose en behandeling