Trage maag (gastroparese): oorzaken en behandeling
Medische disclaimer: De informatie op deze pagina is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen professioneel medisch advies.
Gastroparese, ook wel 'trage maag' of 'maagverlamming' genoemd, is een aandoening waarbij de maag trager dan normaal leegloopt. Voedsel blijft te lang in de maag liggen, wat klachten veroorzaakt zoals misselijkheid, braken en een vol gevoel. Het komt vaker voor bij mensen met diabetes en bij gebruikers van GLP-1 medicijnen.
Wat is gastroparese?
Normaal gesproken knijpt de maag voedsel samen en duwt het geleidelijk door naar de dunne darm. Dit proces wordt geregeld door spieren en zenuwen, waaronder de nervus vagus.
Bij gastroparese werken de maagspiertjes niet goed of is de zenuwsturing verstoord. Hierdoor:
- Blijft voedsel uren tot zelfs dagen in de maag
- Ontstaan klachten door de trage doorgang
- Kunnen voedingsstoffen minder goed worden opgenomen
- Kan de bloedsuikerregulatie bij diabetes verstoord raken
Technisch spreekt men van gastroparese als meer dan 10% van het voedsel na 4 uur nog in de maag zit (gemeten met maagontledigingstest).
Oorzaken van gastroparese
Diabetes
De meest voorkomende bekende oorzaak. Langdurig hoge bloedsuikers beschadigen de nervus vagus (diabetische neuropathie). Komt voor bij zowel type 1 als type 2 diabetes.
GLP-1 medicijnen
GLP-1 medicijnen (Ozempic, Wegovy, Mounjaro) vertragen bewust de maagontlediging - dit is onderdeel van hun werking. Bij sommige mensen kan dit leiden tot:
- Ernstige misselijkheid en braken
- Symptomen die lijken op gastroparese
- In zeldzame gevallen: ernstige maagverlamming
Lees meer: GLP-1 en maagverlamming
Chirurgie
Operaties aan maag, slokdarm of bovenbuik kunnen zenuwen beschadigen die de maagfunctie aansturen.
Andere oorzaken
- Idiopathisch: bij 30-50% is geen oorzaak te vinden
- Post-viraal: na virale infectie
- Medicijnen: opioïden, anticholinergica, sommige antidepressiva
- Parkinson: en andere neurologische aandoeningen
- Scleroderma: en andere bindweefselziekten
- Hypothyreoïdie: trage schildklier
Symptomen
De symptomen kunnen variëren van mild tot ernstig en invaliderend:
- Misselijkheid: vaak de meest hinderlijke klacht
- Braken: soms van onverteerd voedsel, uren na de maaltijd
- Vroeg verzadigingsgevoel: na enkele happen al vol
- Opgeblazen gevoel: vooral na eten
- Pijn of ongemak: in de bovenbuik
- Verminderde eetlust:
- Gewichtsverlies: bij ernstige gevallen
- Reflux: terugvloed van maaginhoud
Bij diabetes extra probleem
Onvoorspelbare maagontlediging maakt bloedsuikerregulatie moeilijk:
- Insuline werkt voordat voedsel is opgenomen
- Risico op hypoglykemie (te lage bloedsuiker)
- Wisselende bloedsuikers ondanks consistente maaltijden
Diagnose
De arts zal eerst andere oorzaken uitsluiten (maagzweer, obstructie) voordat aan gastroparese wordt gedacht.
Maagontledigingstest (scintigrafie)
De gouden standaard. Je eet een maaltijd met een kleine hoeveelheid radioactieve stof. Met een scanner wordt gevolgd hoe snel de maag leegloopt over 4 uur.
Andere tests
- Gastroscopie: om obstructie of andere problemen uit te sluiten
- Ademtest: alternatief voor maagontledigingstest
- SmartPill: inslikbare capsule die pH en druk meet
- Elektrogastrografie: meet elektrische activiteit van de maag
Behandeling
Voedingsaanpassingen (cruciaal)
- Eet kleinere, frequentere maaltijden (5-6 per dag)
- Vermijd vetrijk eten (vet vertraagt maagontlediging)
- Beperk vezelrijk eten (vooral rauwe groenten)
- Kauw goed en eet langzaam
- Overweeg vloeibare of gepureerde voeding
- Drink niet tijdens de maaltijd maar ertussen
- Wandel na de maaltijd (bevordert doorgang)
Medicijnen
- Metoclopramide (Primperan): bevordert maagontlediging - effectiefst, maar langdurig gebruik geeft risico op bijwerkingen
- Domperidon (Motilium): vergelijkbaar, minder bijwerkingen op zenuwstelsel
- Erythromycine: antibioticum dat ook de maag stimuleert (korte termijn)
- Anti-emetica: tegen misselijkheid (ondansetron, cyclizine)
Bij diabetes
- Optimaliseer bloedsuikerregulatie (hoge suikers vertragen maag verder)
- Overweeg insuline na de maaltijd in plaats van ervoor
- Continue glucosemonitoring kan helpen
Ernstige gevallen
- Maagsonde: voor voeding of ontlasting van de maag
- Jejunostomie: voedingssonde direct in de dunne darm
- Maagstimulator: implanteerbaar apparaatje dat elektrische pulsen geeft
- Pylorusinterventie: verwijden of doorsnijden van de maaguitgang
GLP-1 medicijnen en trage maag
GLP-1 agonisten vertragen de maagontlediging als onderdeel van hun werkingsmechanisme. Dit draagt bij aan verzadiging en gewichtsverlies. Bij de meeste gebruikers leidt dit tot tijdelijke, milde klachten.
Echter, bij sommige mensen kunnen ernstige symptomen optreden:
- Aanhoudende misselijkheid en braken
- Onvermogen om te eten
- Symptomen die niet verbeteren met de tijd
Wat te doen:
- Start met lage dosis, bouw langzaam op
- Volg voedingsadviezen strikt
- Bij ernstige klachten: verlaag dosis of stop (in overleg met arts)
- Meld het aan je arts als symptomen aanhouden
Lees meer: GLP-1 en maagverlamming
Wanneer naar de arts?
Neem contact op als:
- Je regelmatig onverteerd voedsel braakt
- Je ongewild afvalt
- Je bloedsuikers wisselend zijn ondanks behandeling
- Misselijkheid je dagelijks leven beïnvloedt
Direct naar arts bij:
- Niet kunnen binnenhouden van vloeistoffen (>24 uur)
- Tekenen van uitdroging
- Hevige buikpijn
- Bloedbraken
Gerelateerde onderwerpen
Bronnen
- Camilleri M, et al. (2018). Gastroparesis. Nature Reviews Disease Primers.
- Parkman HP, et al. (2022). AGA Clinical Practice Update on Gastroparesis. Gastroenterology.
- Camilleri M. (2022). Gastrointestinal effects of GLP-1 receptor agonists. Diabetes Care.
Laatst bijgewerkt: