Misselijkheid en braken: oorzaken en behandeling

Wat is misselijkheid?

Misselijkheid (nausea) is een gevoel van onwel zijn met de neiging om te braken. Het wordt aangestuurd door het braakcentrum in de hersenstam, dat signalen ontvangt van:

• Het maag-darmkanaal
• Het evenwichtsorgaan (binnenoor)
• Hogere hersencentra (emoties, pijn, geuren)
• De chemorecepor trigger zone (reageert op stoffen in het bloed)

Braken is het krachtig uitstoten van maaginhoud via de mond. Het is een beschermend mechanisme om schadelijke stoffen uit het lichaam te verwijderen.

Oorzaken van misselijkheid

Maag-darmoorzaken

• Gastro-enteritis: 'buikgriep' door virale of bacteriële infectie
• Voedselvergiftiging: door bacteriën of toxinen
• Maagontsteking: gastritis
• Reflux: terugvloed van maagzuur
• Maagzweer:
• Trage maag (gastroparese):
• Pancreatitis: alvleesklierontsteking
• Galblaasproblemen: galstenen, galkoliek

Medicijnen

Veel medicijnen kunnen misselijkheid veroorzaken:

• GLP-1 medicijnen: Ozempic, Wegovy, Mounjaro - zeer vaak misselijkheid
• Chemotherapie: bekende bijwerking
• Antibiotica: verstoren de darmflora
• Pijnstillers: NSAID's, opioïden
• Antidepressiva: vooral bij starten
• IJzerpreparaten:

Zwangerschap

Zwangerschapsmisselijkheid ('ochtendmisselijkheid') komt voor bij 50-80% van de zwangerschappen, vooral in het eerste trimester. Extreme vorm: hyperemesis gravidarum.

Neurologisch

• Migraine: vaak gepaard met misselijkheid
• Reisziekte: door conflicterende signalen van ogen en evenwichtsorgaan
• Menière: aandoening van het binnenoor
• Hersenletsel: verhoogde hersendruk

Psychologisch

• Angst en stress
• Paniekaanvallen
• Eetstoornissen

Andere oorzaken

• Nierproblemen (uremie)
• Bijnierproblemen
• Diabetes (te hoge of te lage bloedsuiker)
• Hartinfarct (vooral bij vrouwen)

Misselijkheid bij GLP-1 medicijnen

GLP-1 medicijnen zoals Ozempic, Wegovy en Mounjaro veroorzaken zeer vaak misselijkheid, vooral:

• In de eerste weken na starten
• Bij dosisverhoging
• Na vetrijke maaltijden

Dit komt doordat GLP-1 de maagontlediging vertraagt. Tips om misselijkheid te verminderen:

• Eet kleinere porties
• Eet langzaam en kauw goed
• Vermijd vetrijk eten
• Stop met eten zodra je vol zit
• Bouw de dosis langzaam op

Lees meer: Misselijkheid door Ozempic

Behandeling en zelfzorg

Zelfzorg bij milde misselijkheid

• Rust: ga rustig zitten of liggen met hoofd omhoog
• Kleine slokjes: water, bouillon of gemberthee
• Licht eten: droge crackers, toast, rijst
• Frisse lucht: open een raam of ga naar buiten
• Vermijd triggers: sterke geuren, vet eten
• Gember: kan helpen (thee, capsules, koekjes)

Vochtbalans

Bij braken is uitdroging het grootste risico. Let op:

• Drink kleine slokjes regelmatig
• ORS (oral rehydration solution) bij aanhoudend braken
• Vermijd cafeïne en alcohol

Medicijnen tegen misselijkheid

• Metoclopramide (Primperan): bevordert maagontlediging
• Domperidon (Motilium): vergelijkbaar, minder bijwerkingen
• Ondansetron (Zofran): sterk anti-emeticum, o.a. bij chemo
• Cyclizine: bij reisziekte

Wanneer naar de arts?

Neem contact op met je huisarts bij:

• Misselijkheid langer dan 1 week
• Onverklaarbaar gewichtsverlies
• Verdenking op zwangerschap
• Misselijkheid na starten medicijn

Gerelateerde onderwerpen

• Maagklachten overzicht
• Trage maag (gastroparese)
• Misselijkheid door Ozempic
• Misselijkheid als symptoom
• Pancreatitis