Acute Alvleesklierontsteking: Oorzaken, Symptomen en Behandeling
Medische disclaimer: De informatie op deze pagina is uitsluitend bedoeld voor informatiedoeleinden en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg altijd een arts of specialist bij klachten of vragen over uw gezondheid.
Een acute alvleesklierontsteking, in medische termen ook wel acute pancreatitis genoemd, is een plotseling optredende ontsteking van de alvleesklier. Deze aandoening kan variëren van een milde, vanzelf overgaande ontsteking tot een ernstige, levensbedreigende situatie die directe medische zorg vereist. In Nederland worden jaarlijks duizenden mensen opgenomen in het ziekenhuis vanwege een acute alvleesklierontsteking. Het is belangrijk om de symptomen tijdig te herkennen en direct medische hulp te zoeken.
Wat is de alvleesklier en welke rol speelt zij?
De alvleesklier, ook wel de pancreas genoemd, is een klier die zich achter de maag bevindt, in de buikholte. Het orgaan heeft twee belangrijke functies. Ten eerste produceert de alvleesklier spijsverteringsenzymen die via de alvleeskliergang naar de dunne darm worden getransporteerd om voedsel af te breken. Ten tweede maakt de alvleesklier hormonen aan, zoals insuline en glucagon, die de bloedsuikerspiegel reguleren.
Bij een acute alvleesklierontsteking worden de spijsverteringsenzymen al actief binnen de alvleesklier zelf, in plaats van pas in de dunne darm. Dit veroorzaakt een auto-digestief proces waarbij het eigen weefsel van de alvleesklier wordt aangetast en beschadigd. Dit proces leidt tot een heftige ontsteking die zich in ernstige gevallen ook naar omliggende weefsels en organen kan uitbreiden.
Oorzaken en risicofactoren
De twee meest voorkomende oorzaken van een acute alvleesklierontsteking zijn galstenen en overmatig alcoholgebruik. Samen zijn zij verantwoordelijk voor ongeveer 80 procent van alle gevallen.
Galstenen zijn de meest voorkomende oorzaak. Een galsteen kan de uitgang van de galgang en de alvleeskliergang blokkeren, waardoor de enzymen zich ophopen in de alvleesklier en deze zichzelf beginnen aan te tasten. Dit type ontsteking wordt ook wel biliaire pancreatitis genoemd.
Alcoholgebruik is de tweede grote oorzaak. Langdurig of overmatig alcoholgebruik kan de alvleesklier beschadigen en een acute ontsteking uitlokken. Soms treedt een aanval op na een periode van intensief drinken.
Naast deze twee hoofdoorzaken zijn er ook andere factoren die een acute alvleesklierontsteking kunnen veroorzaken of uitlokken:
- Hoge triglyceridenwaarden in het bloed (hypertriglyceridemie)
- Hoge calciumwaarden in het bloed (hypercalciëmie)
- Bepaalde medicijnen, zoals sommige antibiotica of diuretica
- Infecties door virussen of bacteriën
- Een trauma of letsel aan de buik
- Een medische ingreep zoals een ERCP (endoscopische retrograde cholangiopancreaticografie)
- Erfelijke aandoeningen zoals hereditaire pancreatitis
- In een deel van de gevallen wordt geen duidelijke oorzaak gevonden; dit wordt idiopathische pancreatitis genoemd
Symptomen van een acute alvleesklierontsteking
Het meest kenmerkende symptoom van een acute alvleesklierontsteking is hevige, plotselinge pijn in de bovenbuik. Deze pijn kan uitstralen naar de rug en wordt door veel patiënten omschreven als een gordelende of doorboorende pijn. De pijn begint vaak na een maaltijd of na het drinken van alcohol en houdt aan zonder te verminderen.
Andere veelvoorkomende symptomen zijn:
- Misselijkheid en braken
- Opgezette of gespannen buik
- Koorts en koude rillingen
- Versnelde hartslag
- Verlies van eetlust
- Geelzucht (in geval van galstenen als oorzaak)
Bij een ernstige vorm van acute pancreatitis kunnen ook complicaties optreden zoals necrose van het alvleesklierweefsel, infecties, abcessen, pseudocysten en in ernstige gevallen falen van meerdere organen. Dergelijke complicaties vereisen intensieve medische zorg en soms een operatieve ingreep.
Diagnose en behandeling
De diagnose van een acute alvleesklierontsteking wordt gesteld op basis van de klachten van de patiënt, lichamelijk onderzoek en laboratoriumonderzoek. Bij een ontsteking zijn de waarden van de enzymen amylase en lipase in het bloed sterk verhoogd. Daarnaast worden beeldvormende onderzoeken ingezet, zoals een echografie van de buik of een CT-scan, om de ernst van de ontsteking en eventuele complicaties in kaart te brengen.
De behandeling van een acute alvleesklierontsteking vindt vrijwel altijd plaats in het ziekenhuis. De patiënt krijgt rust voor de alvleesklier door tijdelijk niets te eten of te drinken. Vocht en voedingsstoffen worden via een infuus of, in ernstigere gevallen, via een maagsonde of sonde in de dunne darm toegediend. Pijnstillers worden gegeven om de hevige pijn te verlichten. In geval van infectie worden antibiotica voorgeschreven.
Als galstenen de oorzaak zijn, zal een ingreep worden gepland om de galstenen te verwijderen, vaak via een ERCP of via een operatie om de galblaas te verwijderen (cholecystectomie). Als alcohol