Wat is exocriene pancreasinsufficiëntie?

Exocriene pancreasinsufficiëntie (EPI) ontstaat wanneer je alvleesklier te weinig spijsverteringsenzymen produceert. De alvleesklier maakt normaal gesproken enzymen die koolhydraten, eiwitten en vooral vetten afbreken zodat je lichaam deze kan opnemen.

Pas wanneer meer dan 90% van de exocriene functie is uitgevallen, ontstaan duidelijke symptomen. Dit betekent dat je alvleesklier ernstig beschadigd moet zijn voordat je enzymtekort merkt.

Belangrijkste enzymen

Lipase: breekt vetten af - tekort leidt vooral tot vetmalabsorptie
Amylase: breekt koolhydraten af
Protease: breekt eiwitten af

Meer informatie over deze enzymen vind je op onze pagina over alvleesklier enzymen.

Hoofdsymptomen van enzymtekort

1. Steatorrhea (vettige ontlasting)

Dit is het meest kenmerkende symptom van enzymtekort:

Uiterlijk: ontlasting is vettig, glimmend en bleek van kleur
Consistentie: vaak plakkerig, moeilijk weg te spoelen
Geur: zeer onaangename, doordringende geur
Hoeveelheid: vaak grote hoeveelheden ontlasting
Drijft: de ontlasting drijft vaak op het water door het hoge vetgehalte
Achtergebleven vet: je ziet soms letterlijk vetdruppels in de wc

Steatorrhea ontstaat omdat vetten niet worden afgebroken en dus onverteerd in je ontlasting terechtkomen.

2. Chronische diarree

Veel mensen met enzymtekort hebben regelmatig tot dagelijks diarree:

Meerdere keren per dag ontlasting
Ontlasting is waterig of slijmerig
Moeilijk te onderdrukken drang
Vooral na vette maaltijden

3. Gewichtsverlies

Ongewild gewichtsverlies is een belangrijk alarmsignaal:

Je eet normaal maar valt toch af
Kan geleidelijk gaan (kilo's per maand)
Ontstaat door slechte opname van voedingsstoffen
Kan leiden tot ondervoeding

4. Buikklachten

Verschillende buikklachten kunnen optreden:

Opgeblazen gevoel: je buik voelt vol en opgezet
Buikpijn: vaak krampachtige pijn
Winderigheid: veel gas en boeren
Misselijkheid: vooral na vette maaltijden

Andere symptomen

Vermoeidheid en gebrek aan energie

Door slechte opname van voedingsstoffen ontstaat een tekort aan energie:

Constant vermoeid, ook na voldoende slaap
Weinig energie voor dagelijkse activiteiten
Moeite om te concentreren

Spierzwakte en spierverlies

Door slecht opnemen van eiwitten:

Je spieren worden zwakker
Verlies van spiermassa
Moeite met dagelijkse taken

Vitaminetekorten

Vooral de vetoplosbare vitamines (A, D, E, K) worden slecht opgenomen:

Vitamine A tekort: nachtblindheid, droge ogen
Vitamine D tekort: broze botten, verhoogd risico op fracturen
Vitamine E tekort: neurologische problemen, spierzwakte
Vitamine K tekort: verhoogde bloedingsneiging, blauwe plekken

Huidproblemen

Door vitamine- en vettekorten:

Droge, schilferige huid
Eczeem of uitslag
Slecht genezende wondjes

Botproblemen

Door vitamine D en calcium malabsorptie:

Osteoporose (botontkalking)
Verhoogd risico op botbreuken
Botpijn

Oorzaken van enzymtekort

Verschillende aandoeningen kunnen leiden tot enzymtekort:

Chronische pancreatitis

De meest voorkomende oorzaak van EPI. Bij chronische pancreatitis wordt geleidelijk steeds meer alvleesklierweefsel vervangen door littekenweefsel. Uiteindelijk raakt de enzymproductie uitgeput.

Ernstige acute pancreatitis

Bij ernstige acute pancreatitis met veel necrose (afgestorven weefsel) kan blijvend enzymtekort ontstaan. Lees meer over herstel van de alvleesklier.

Alvleesklierkanker

Een tumor kan de afvoer van pancreassap blokkeren of zo veel weefsel vernietigen dat er onvoldoende enzymen worden geproduceerd. Meer informatie op onze pagina over alvleesklierkanker.

Cystische fibrose

Bij deze erfelijke aandoening is het pancreassap zo taai dat het de gangen verstopt. Hierdoor kunnen enzymen de darm niet bereiken.

Na operatie

Bij operatieve verwijdering van (een deel van) de alvleesklier kan enzymtekort ontstaan, vooral als meer dan 50% is verwijderd.

Andere oorzaken

Blokkade van de pancreasgangen door stenen of vernauwingenZeldzame ziektes zoals Shwachman-Diamond syndroom
Auto-immuun pancreatitis

Diagnose van enzymtekort

Als je arts enzymtekort vermoedt, zijn er verschillende onderzoeken mogelijk:

Anamnese en lichamelijk onderzoek

De arts vraagt naar:

Je ontlastingspatroon (kleur, consistentie, geur)
Gewichtsverloop
Eetpatroon en voedselinname
Andere symptomen
Bekende alvleesklieraandoeningen

Fecaal elastase test

Dit is de meest gebruikte test voor enzymtekort:

Je levert een ontlastingsmonster in
In het lab wordt het enzym elastase gemeten
Lage waarden (< 200 μg/g) wijzen op enzymtekort
Dit is een eenvoudige, betrouwbare test

Vetbepaling in ontlasting (72-uurs vettest)

De gouden standaard, maar bewerkelijk:

Je verzamelt 72 uur lang alle ontlasting
Tegelijk houd je precies bij hoeveel vet je eet
Het lab meet hoeveel vet in je ontlasting zit
Bij > 7 gram vet per dag is er sprake van vetmalabsorptie

Bloedonderzoek

Kan tekenen van malabsorptie aantonen:

Lage vetoplosbare vitamines (A, D, E, K)
Laag albumine (eiwit)
Anemie (bloedarmoede)
Elektrolytstoornissen

Meer over bloedonderzoek vind je op onze pagina over bloedwaarden alvleesklier.

Beeldvorming

Om de onderliggende oorzaak te vinden:

Echo van de alvleesklier
CT-scan
MRI/MRCP
Endoscopische echo (EUS)

Behandeling van enzymtekort

Enzymvervangende therapie

De belangrijkste behandeling bestaat uit het innemen van pancreasenzymcapsules:

Bij elke maaltijd: je neemt capsules bij alles wat je eet
Tijdens het eten: niet ervoor of erna, maar tijdens de maaltijd
Dosering: afhankelijk van de hoeveelheid en vetgehalte van je maaltijd
Merken: Creon, Panzytrat zijn voorbeelden
Levenslang: je blijft deze medicatie altijd nodig hebben

Dosering aanpassen

De dosering moet individueel worden afgestemd:

Begin vaak met 25.000-40.000 eenheden lipase per maaltijd
Verhoog tot symptomen verdwijnen
Tussendoortjes: lagere dosis (10.000-25.000 eenheden)
Monitor je ontlasting om te zien of de dosis goed is

Dieetadviezen

Naast enzympreparaten is voeding belangrijk:

Voldoende calorieën: vaak meer dan normaal om gewichtsverlies tegen te gaan
Voldoende eiwitten: om spierverlies te voorkomen
Vetten niet te veel beperken: je hebt vetten nodig voor calorieën en vetoplosbare vitamines
Kleine, frequente maaltijden: 5-6 keer per dag
MCT-vetten: medium chain triglycerides kunnen makkelijker worden opgenomen

Vitaminesuppletie

Aanvulling van vetoplosbare vitamines is vaak nodig:

Vitamine A, D, E en K supplementen
Regelmatige controle van bloedspiegels
Soms ook vitamine B12 en foliumzuur
Calcium en vitamine D voor de botten

Zuurremming

Soms worden maagzuurremmers voorgeschreven:

Maagzuur kan de enzympreparaten inactiveren
Een protonpompremmer (PPI) verhoogt de effectiviteit
Vooral nuttig als symptomen aanhouden ondanks enzympreparaten

Wat kun je zelf doen?

Medicatie trouw innemen

Neem enzympreparaten bij ELKE maaltijd, zonder uitzondering
Ook bij kleine tussendoortjes
Sla geen doses over
Neem altijd reserve capsules mee als je weg gaat

Ontlasting monitoren

Let op kleur, consistentie en geur van je ontlasting
Als ontlasting weer vettig wordt: dosering verhogen
Bespreek veranderingen met je arts

Gewicht bijhouden

Weeg jezelf regelmatig
Bij ongewild gewichtsverlies: contact opnemen met arts
Mogelijk dosering aanpassen of voeding optimaliseren

Alcohol en roken

Drink geen alcohol - dit verergert alvleesklierziekte
Stop met roken - roken versnelt achteruitgang

Prognose en kwaliteit van leven

Met goede behandeling kun je een normale kwaliteit van leven hebben:

Bij goede therapietrouw

Symptomen verdwijnen grotendeels
Gewicht stabiliseert of komt terug op normaal niveau
Energie neemt toe
Je kunt weer normaal functioneren
Ondervoeding wordt voorkomen

Belang van behandeling

Onbehandeld enzymtekort leidt tot:

Ernstige ondervoeding
Spierafbraak
Vitaminetekorten met complicaties
Verminderde kwaliteit van leven
Verhoogde sterfte

Levenslange behandeling

Enzymtekort is meestal blijvend en vereist levenslange medicatie. Dit vraagt discipline, maar met goede begeleiding is een normaal leven mogelijk.

Wanneer naar de dokter?

Neem contact op met je arts bij:

Vettige, stinkende ontlasting die aanhoudt
Onverklaard gewichtsverlies
Chronische diarree
Symptomen die niet verbeteren ondanks enzympreparaten
Nieuwe symptomen zoals botpijn of neurologische klachten

Samenvatting

Enzymtekort van de alvleesklier uit zich vooral in vettige, stinkende ontlasting (steatorrhea), gewichtsverlies en chronische diarree. De aandoening ontstaat meestal door chronische pancreatitis of andere ernstige alvleesklierziekte. Diagnose gebeurt vaak met een fecaal elastase test. Behandeling bestaat uit levenslange enzymvervangende therapie met pancreasenzymcapsules bij elke maaltijd, aangevuld met vitamine supplementen en dieetadviezen. Met goede therapietrouw kunnen symptomen grotendeels verdwijnen en is een normale kwaliteit van leven mogelijk.

Gerelateerde onderwerpen

De informatie op deze pagina is uitsluitend bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener.