Belangrijkste bloedwaarden voor de alvleesklier

Er zijn verschillende bloedwaarden die iets zeggen over je alvleesklier:

Enzymen: amylase en lipase (bij acute ontsteking verhoogd)
Tumormarkers: CA 19-9 en CEA (bij verdenking kanker)
Bloedsuiker: glucose en HbA1c (voor diabetesdiagnose)
Leverwaarden: gamma-GT, AF, bilirubine (bij galwegprobleem)
Ontstekingswaarden: CRP en leukocyten (bij infectie)

Amylase

Wat is amylase?

Amylase is een enzym dat koolhydraten afbreekt. Het wordt geproduceerd door de alvleesklier en de speekselklieren. Bij schade aan de alvleesklier komt meer amylase in je bloed.

Normaalwaarden

30-110 U/L (eenheden per liter)
Kan per laboratorium verschillen
Check altijd de referentiewaarden van jouw lab

Verhoogd amylase

> 3x normaal: sterk verdacht voor acute pancreatitis
2-3x normaal: matig verhoogd, verschillende oorzaken mogelijk
Licht verhoogd: kan ook door speekselklierziekten, nierproblemen

Lees meer over amylase te hoog.

Verlaagd amylase

Komt voor bij gevorderde chronische pancreatitis
De alvleesklier is zo beschadigd dat er nauwelijks enzymen meer worden gemaakt
Klinisch meestal niet relevant

Lipase

Wat is lipase?

Lipase is een enzym dat vetten afbreekt. Het wordt vrijwel uitsluitend door de alvleesklier geproduceerd, waardoor het specifieker is dan amylase voor alvleesklierziekte.

Normaalwaarden

0-60 U/L (veel voorkomend bereik)
Sommige labs hanteren 0-160 U/L
Grote variatie tussen labs, check je eigen referentiewaarden

Verhoogd lipase

> 3x normaal: zeer waarschijnlijk acute pancreatitis
Blijft langer verhoogd dan amylase (7-14 dagen vs 3-5 dagen)
Specifieker voor alvleesklierziekte dan amylase
Huidige voorkeur bij diagnose pancreatitis

Meer informatie op onze pagina over lipase te hoog.

Amylase vs lipase

Bij vermoeden van pancreatitis:

Lipase is de voorkeur (specifieker)
Vaak worden beide bepaald voor compleet beeld
Bij chronische pancreatitis kunnen beide normaal zijn

CA 19-9 (tumormarker)

Wat is CA 19-9?

CA 19-9 is een eiwit dat door bepaalde cellen wordt gemaakt. Het kan verhoogd zijn bij alvleesklierkanker, maar ook bij andere aandoeningen.

Normaalwaarden

< 37 U/mL (eenheden per milliliter)
Waarden boven 37 zijn afwijkend

Verhoogd CA 19-9

Kan wijzen op:

Alvleesklierkanker (vooral bij waarden > 1000)
Galwegblokkade (geelzucht)
Pancreatitis
Andere gastro-intestinale tumoren
Leveraandoeningen

Lees meer op onze pagina over CA 19-9 tumormarker.

Beperkingen

Niet geschikt als screeningtest
5-10% van de bevolking maakt geen CA 19-9 (Lewis-negatief)
Kan normaal zijn ondanks kanker
Vooral bruikbaar voor follow-up na behandeling

Bloedsuiker (glucose) en HbA1c

Wat meten deze waarden?

Deze waarden geven informatie over je bloedsuikerspiegel en kunnen diabetes detecteren die ontstaat door alvleesklierziekte.

Glucose (nuchter)

Normaal: 4,0-6,0 mmol/L
Verstoorde nuchtere glucose: 6,1-6,9 mmol/L
Diabetes: ≥ 7,0 mmol/L (bij meerdere metingen)

HbA1c (gemiddelde bloedsuiker over 3 maanden)

Normaal: < 42 mmol/mol (< 6,0%)
Pre-diabetes: 42-47 mmol/mol
Diabetes: ≥ 48 mmol/mol (≥ 6,5%)

Diabetes type 3c

Bij alvleesklierziekte kan diabetes type 3c ontstaan:

Ontstaat door schade aan de eilandjes van Langerhans
Komt voor bij 50% van mensen met chronische pancreatitis
Ook mogelijk na ernstige acute pancreatitis
Vereist vaak insulinebehandeling

Leverwaarden

Hoewel dit leverwaarden zijn, kunnen ze ook verhoogd zijn bij alvleesklierziekte, vooral als de galgang geblokkeerd is.

Gamma-GT (GGT)

Normaal: man < 55 U/L, vrouw < 40 U/L
Verhoogd bij: galstenen, obstructie, alcoholgebruik

Alkalisch fosfatase (AF)

Normaal: 40-130 U/L
Verhoogd bij: galwegobstructie, leverziekte

Bilirubine

Normaal: < 17 μmol/L
Verhoogd bij: geelzucht door galstenen of tumor in alvleesklierkop

ALAT en ASAT

Normaal: ALAT < 45 U/L, ASAT < 35 U/L
Verhoogd bij: leverontsteking, galstenen die acute pancreatitis veroorzaken

Ontstekingswaarden

CRP (C-reactief proteïne)

Normaal: < 10 mg/L
Verhoogd bij: acute pancreatitis, geïnfecteerde necrose, abces
Hoe hoger, hoe ernstiger vaak de ontsteking
Helpt bij inschatten van ernst acute pancreatitis

Leukocyten (witte bloedcellen)

Normaal: 4,0-10,0 x 10⁹/L
Verhoogd bij: infectie, ontstoken necrose, abces
Ook verhoogd bij acute pancreatitis zonder infectie

Bloedwaarden bij verschillende aandoeningen

Acute pancreatitis

Amylase: > 3x verhoogd (stijgt snel, daalt binnen 3-5 dagen)
Lipase: > 3x verhoogd (blijft langer verhoogd, 7-14 dagen)
CRP: verhoogd (piek na 48-72 uur)
Leukocyten: vaak verhoogd
Leverwaarden: mogelijk verhoogd bij galstenen

Meer over het verschil tussen acute en chronische pancreatitis.

Chronische pancreatitis

Amylase/lipase: vaak normaal, licht verhoogd bij opvlammingen
Glucose/HbA1c: verhoogd bij diabetes type 3c
Fecaal elastase: laag bij enzymtekort
Vetoplosbare vitamines: laag bij malabsorptie

Alvleesklierkanker

CA 19-9: vaak verhoogd (niet altijd)
Bilirubine: verhoogd bij geelzucht
Leverwaarden: verhoogd bij galwegobstructie of leveruitzaaiingen
Amylase/lipase: meestal normaal
Glucose: mogelijk verhoogd (nieuwe diabetes)

Andere tests voor alvleesklier functie

Fecaal elastase

Test in ontlasting (niet bloed)
Meet enzymproductie van de alvleesklier
Normaal: > 200 μg/g
Matig tekort: 100-200 μg/g
Ernstig tekort: < 100 μg/g
Belangrijkste test voor exocriene insufficiëntie

Vitaminewaarden

Bij enzymtekort worden vetoplosbare vitamines slecht opgenomen:

Vitamine A: normaal 0,7-2,8 μmol/L
Vitamine D: normaal 50-150 nmol/L
Vitamine E: normaal 12-42 μmol/L
Vitamine K: bij tekort verhoogde INR/stollingsproblemen

Albumine

Normaal: 35-50 g/L
Verlaagd bij: chronische ondervoeding door enzymtekort
Teken van ernstige malabsorptie

Wanneer wordt bloedonderzoek gedaan?

Bij symptomen

Bovenbuikpijn met uitstraling naar de rug
Onverklaard gewichtsverlies
Geelzucht
Nieuwe diabetes op hogere leeftijd
Symptomen van enzymtekort

Voor diagnose

Verdenking acute pancreatitis
Verdenking alvleesklierkanker
Chronische pancreatitis

Voor follow-up

Controle na acute pancreatitis
Monitoring chronische pancreatitis
Follow-up na behandeling kanker (CA 19-9)

Interpretatie van bloedwaarden

Belangrijk om te weten

Bloedwaarden zijn maar één deel van de diagnose
De arts kijkt naar het totaalbeeld: klachten + bloedwaarden + beeldvorming
Normaalwaarden kunnen per laboratorium verschillen
Sommige mensen hebben chronisch licht afwijkende waarden zonder ziekte
Herhaling is soms nodig om trend te zien

Wanneer zijn bloedwaarden onbetrouwbaar?

Bij chronische pancreatitis kunnen amylase/lipase normaal zijn
CA 19-9 kan normaal zijn ondanks kanker
Amylase kan verhoogd zijn zonder alvleesklierziekte (speekselklier)

Aanvullend onderzoek

Naast bloedonderzoek is vaak beeldvorming nodig:

Echo van de alvleesklier
CT-scan voor gedetailleerd beeld
MRI/MRCP voor gangen en weefselbeoordeling
Endoscopische echo (EUS) voor kleine afwijkingen

Veelgestelde vragen

Moet ik nuchter zijn voor bloedonderzoek?

Voor amylase en lipase hoef je niet nuchter te zijn. Voor glucose wel (minimaal 8 uur). Check altijd bij de afspraak wat er bepaald wordt.

Hoe snel heb ik de uitslag?

Amylase en lipase zijn vaak dezelfde dag bekend bij spoedgevallen. CA 19-9 kan enkele dagen duren.

Kunnen bloedwaarden alvleesklierkanker vroeg opsporen?

Nee, CA 19-9 is niet geschikt als screeningtest. Bij vroege kanker is CA 19-9 vaak nog normaal.

Als mijn amylase en lipase normaal zijn, heb ik dan geen alvleesklierziekte?

Niet per se. Bij chronische pancreatitis kunnen deze waarden normaal zijn. Ook alvleesklierkanker geeft meestal geen verhoogd amylase of lipase.

Samenvatting

De belangrijkste bloedwaarden voor de alvleesklier zijn amylase en lipase (bij acute ontsteking), glucose en HbA1c (voor diabetes), en CA 19-9 (bij vermoeden kanker). Lipase is specifieker dan amylase voor alvleesklierziekte. Bij acute pancreatitis zijn amylase en lipase meer dan 3 keer verhoogd, terwijl deze waarden bij chronische pancreatitis vaak normaal zijn. Bloedwaarden geven informatie maar zijn nooit op zichzelf voldoende voor diagnose - combinatie met symptomen en beeldvorming is altijd nodig.

Gerelateerde onderwerpen

De informatie op deze pagina is uitsluitend bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener.