Rugpijn bij alvleesklieraandoeningen

Waarom veroorzaakt de alvleesklier rugpijn?

De verbinding tussen de alvleesklier en rugpijn ligt in de anatomische positie van het orgaan:

Ligging van de alvleesklier

De alvleesklier ligt diep in je buik, direct tegen de achterwand van de buikholte aan. Deze achterwand grenst aan je ruggengraat en de omliggende spieren. Wanneer de alvleesklier ontstoken, gezwollen of aangetast is door een tumor, kan de pijn gemakkelijk doorstralen naar je rug.

Zenuwbanen

De zenuwen die de alvleesklier innerveren, lopen door het zenuwvlecht dat ook rugpijn kan veroorzaken. Bij aandoeningen van de alvleesklier worden deze zenuwen geprikkeld, wat leidt tot pijn die je in je rug voelt.

Uitstralingspatroon

Pijn van inwendige organen wordt vaak 'gereferred' - dit betekent dat je de pijn ervaart op een andere plek dan waar het probleem zit. Bij de alvleesklier straalt pijn typisch uit naar de middenrug, tussen de schouderbladen.

Waar zit de rugpijn precies?

De locatie van de rugpijn geeft aanwijzingen over het onderliggende probleem:

Middenrug tussen schouderbladen

Dit is de meest voorkomende locatie van alvleesklier-gerelateerde rugpijn. De pijn zit vaak ter hoogte van de borstwervelkolom (T6-T10), tussen je schouderbladen. Bij acute pancreatitis beschrijven patiënten dit vaak als een 'doorboorgevoel'.

Linker bovenrug

Omdat het grootste deel van de alvleesklier (staart en lichaam) aan de linkerkant ligt, kan de pijn vooral in de linker bovenrug zitten. Dit komt vooral voor bij aandoeningen in de staart van de alvleesklier.

Lage rugpijn

Minder vaak kan de pijn ook lager in de rug zitten, vooral wanneer er sprake is van uitgebreide ontsteking met vocht in de buikholte.

Kenmerken van alvleesklier rugpijn

Alvleesklier-gerelateerde rugpijn heeft specifieke eigenschappen die het onderscheiden van gewone rugklachten:

Constant en diep

De pijn is meestal constant aanwezig, niet krampachtig of wisselend. Het voelt diep en dof aan, alsof het van binnenuit komt. Dit in tegenstelling tot spierpijn die vaak scherper en oppervlakkiger aanvoelt.

Niet gerelateerd aan beweging

In tegenstelling tot musculoskeletale rugpijn, wordt alvleesklier rugpijn meestal niet beter of slechter door bepaalde bewegingen of houdingen. Bukken, draaien of tillen heeft weinig effect op de pijnintensiteit.

Gaat samen met buikpijn

Alvleesklier rugpijn komt vrijwel altijd samen met buikpijn in de bovenbuik. Als je alleen rugpijn hebt zonder buikklachten, is een alvleesklierprobleem minder waarschijnlijk.

Verergert na eten

Vooral bij pancreatitis wordt de rugpijn vaak erger na het eten van vette maaltijden. Dit komt doordat eten de alvleesklier stimuleert om enzymen aan te maken.

Erger in bepaalde houdingen

Bij alvleesklierkanker is de rugpijn vaak erger wanneer je plat op je rug ligt. Veel patiënten vinden verlichting door voorovergebogen te zitten of op hun zij te liggen met opgetrokken knieën.

Rugpijn bij verschillende aandoeningen

Acute pancreatitis

Bij acute pancreatitis is de rugpijn:

• Plotseling en hevig
• Beschreven als een 'doorboorgevoel' van voor naar achter
• Constant aanwezig
• Gaat samen met hevige buikpijn en vaak braken
• Kan zo erg zijn dat je niet kunt liggen

Chronische pancreatitis

Bij chronische pancreatitis is de rugpijn:

• Aanhoudend en dof
• Kan maanden of jaren duren
• Wisselend in intensiteit
• Vaak samen met spijsverteringsproblemen
• Kan leiden tot chronische vermoeidheid door slaapstoornissen

Alvleesklierkanker

Bij alvleesklierkanker is rugpijn vaak een vroeg symptoom:

• Geleidelijk toenemend over weken tot maanden
• Vaak het hoofdsymptoom, soms prominenter dan buikpijn
• Vooral 's nachts erg, verstoort de slaap
• Verergert bij plat liggen
• Gaat vaak samen met onverklaard gewichtsverlies
• Reageert slecht op gewone pijnstillers

Verschil met andere oorzaken van rugpijn

Het is belangrijk om alvleesklier rugpijn te kunnen onderscheiden van andere oorzaken:

Spierpijn en houding

Musculoskeletale rugpijn:

• Verergert bij bepaalde bewegingen
• Verbetert met rust
• Vaak scherp of stekend
• Voelt oppervlakkiger aan
• Geen buikklachten
• Reageert goed op pijnstillers en warmte

Nierproblemen

Rugpijn door nieren:

• Zit meer in de flanken (zijkanten)
• Kan uitstralen naar de lies
• Gaat vaak samen met urineafwijkingen
• Bij niersteenpijn: komend in golven (koliek)
• Kloppijn bij het kloppen op de rug (bij infectie)

Rugwervelklachten

Pijn door rugwervels of zenuwen:

• Kan uitstralen naar benen (ischias)
• Tintelingen of gevoelsverlies
• Verergert bij hoesten of niezen
• Specifieke pijnlijke punten bij aanraking
• Duidelijk gerelateerd aan houding en beweging

Begeleidende symptomen

Alvleesklier rugpijn gaat vrijwel altijd gepaard met andere symptomen:

• Buikpijn in de bovenbuik
• Misselijkheid en braken
• Verminderde eetlust
• Gewichtsverlies
• Veranderingen in ontlasting
• Bij kanker: geelzucht
• Bij ontsteking: koorts

Het ontbreken van deze symptomen maakt een alvleesklierprobleem minder waarschijnlijk.

Wanneer moet je naar de dokter?

Maak een afspraak met je huisarts bij:

• Aanhoudende rugpijn met buikklachten
• Rugpijn die erger wordt na het eten
• Rugpijn met onverklaard gewichtsverlies
• Rugpijn die niet verbetert met normale behandeling
• Rugpijn die je slaap verstoort
• Nieuwe rugpijn zonder duidelijke oorzaak

Meer informatie vind je op de pagina wanneer naar de dokter.

Rugpijn verlichten

Terwijl je wacht op medische hulp of diagnose, kunnen deze maatregelen verlichting bieden:

Houdingen die kunnen helpen

• Voorovergebogen zitten met knieën opgetrokken
• Op je zij liggen in foetushouding
• Rechte rughouding met ondersteuning
• Vermijd plat op je rug liggen

Warmte en koude

• Warmtekussen op de rug (niet op de buik bij acute ontsteking)
• Warm bad kan ontspanning brengen
• Experimenteer voorzichtig met wat werkt voor jou

Medicatie

• Paracetamol volgens voorschrift
• Vermijd NSAIDs zoals ibuprofen zonder overleg met je arts
• Bij ernstige pijn zijn sterkere pijnstillers op recept nodig

Leefstijl

• Eet kleine, vetarme maaltijden - zie voeding
• Vermijd alcohol volledig
• Rust voldoende
• Vermijd zware lichamelijke inspanning

Hoe wordt de oorzaak vastgesteld?

Als je rugpijn hebt die mogelijk door je alvleesklier komt, zal je arts:

Anamnese

• Vragen naar de aard en locatie van de pijn
• Vragen naar begeleidende symptomen
• Je medische geschiedenis bespreken
• Vragen naar risicofactoren zoals alcoholgebruik

Lichamelijk onderzoek

• Onderzoek van buik en rug
• Testen van rugbewegelijkheid
• Controleren op geelzucht

Aanvullend onderzoek

• Bloedonderzoek (alvleesklierapocalypse, ontstekingswaarden)
• Echo van de buik
• CT-scan of MRI voor gedetailleerd beeld
• Soms aanvullende beeldvorming van de rug om andere oorzaken uit te sluiten

Lees meer over diagnostiek op de pagina diagnose en behandeling.